Trọng tài thương mại được nhiều doanh nghiệp lựa chọn nhờ tính linh hoạt, bảo mật và khả năng giải quyết tranh chấp có yếu tố quốc tế. Tuy nhiên, phí trọng tài có thể tạo áp lực tài chính đáng kể ngay từ thời điểm khởi kiện; tổng chi phí thực tế còn phụ thuộc vào diễn biến tố tụng và khả năng thu hồi chi phí sau khi có phán quyết.
Theo hồ sơ Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trọng tài thương mại (Dự thảo) dự kiến được Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026) và có hiệu lực từ ngày 01/3/2027 thì trọng tâm của lần sửa đổi này là phân quyền quản lý tổ chức trọng tài. Tuy nhiên, đối với doanh nghiệp, điều đáng quan tâm là tính ổn định của tổ chức trọng tài được lựa chọn và khả năng tiếp tục giải quyết tranh chấp khi tổ chức đó chấm dứt hoạt động. Những rủi ro này cần được phân biệt với các bất cập tố tụng vốn đã tồn tại theo pháp luật hiện hành.
Khi dữ liệu cá nhân (DLCN) trở thành một phần không thể tách rời của hoạt động kinh doanh, tranh chấp không chỉ phát sinh giữa doanh nghiệp và chủ thể dữ liệu mà còn xuất hiện giữa các bên tham gia xử lý dữ liệu. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 (Luật BVDLCN) đặt ra yêu cầu bảo vệ quyền của chủ thể dữ liệu, đồng thời cũng đặt ra vấn đề về cơ chế giải quyết các tranh chấp liên quan.
Một trong những ưu điểm quan trọng của trọng tài thương mại là quyền của các bên trong việc lựa chọn người giải quyết tranh chấp. Tuy nhiên, doanh nghiệp không nên đồng nhất một trọng tài viên có danh tiếng hoặc hồ sơ nghề nghiệp nổi bật với một người phù hợp cho vụ việc của mình. Sự phù hợp phụ thuộc vào bản chất tranh chấp, vấn đề pháp lý hoặc chứng cứ có tính quyết định, năng lực điều hành tố tụng và yêu cầu độc lập, khách quan. Vì vậy, lựa chọn trọng tài viên phải được chuẩn bị như một quyết định chiến lược, có thể ảnh hưởng đáng kể đến thời gian, chi phí và hiệu quả giải quyết tranh chấp.
Trong nhiều vụ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT), doanh nghiệp có thể chứng minh mình là chủ thể quyền, chứng minh hành vi xâm phạm, thậm chí buộc bên vi phạm chấm dứt hành vi và tiêu hủy hàng hóa vi phạm. Nhưng đến khi yêu cầu bên xâm phạm hoàn trả chi phí thuê luật sư, một khoản tiền đã thực sự bỏ ra để bảo vệ quyền của mình, kết quả lại không đơn giản như vậy.
Trọng tài quốc tế thường được lựa chọn vì tính trung lập, chuyên môn và khả năng thi hành xuyên biên giới. Nhưng một phán quyết có lợi từ một trung tâm trọng tài uy tín ở nước ngoài chưa đồng nghĩa với việc bên thắng kiện có thể ngay lập tức kê biên tài sản và thu hồi tiền tại Việt Nam. Hai vụ việc liên quan đến các phán quyết của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Singapore (SIAC), được Tòa án Việt Nam xem xét vào năm 2023 và 2026 , cho thấy khoảng cách đáng kể giữa “thắng kiện trọng tài” và “thi hành được phán quyết”.
Với nhiều tranh chấp thương mại hiện nay, hợp đồng không còn là tài liệu duy nhất quyết định kết quả vụ việc. Không ít vụ tranh chấp được phân định thắng thua từ một chuỗi email, một cuộc trao đổi trên Microsoft Teams, hay thậm chí vài tin nhắn Zalo giữa những người trực tiếp thực hiện giao dịch. Điều này phản ánh một thực tế rằng hoạt động kinh doanh đã chuyển dịch mạnh sang môi trường số, trong khi phần lớn giao dịch hằng ngày lại không được ghi nhận bằng các văn bản chính thức.
Chỉ trong vài năm, trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence – AI) và mô hình phần mềm dưới dạng dịch vụ (Software as a Service – SaaS) đã chuyển từ những giải pháp công nghệ dành cho một số doanh nghiệp tiên phong thành hạ tầng vận hành của nhiều ngành kinh tế. Doanh nghiệp không còn chỉ mua phần mềm, mà đang thuê năng lực xử lý dữ liệu, khả năng ra quyết định, dịch vụ tự động hóa và các mô hình AI được cập nhật liên tục thông qua nền tảng đám mây.
Trong M&A, hoàn tất giao dịch không đồng nghĩa với rủi ro đã khép lại. Chính sau thời điểm chuyển giao cổ phần, những vấn đề từng nằm ngoài hồ sơ thẩm định: từ nghĩa vụ thuế, khoản nợ chưa công bố, sai lệch thông tin đến vi phạm cam kết của bên bán mới có thể bắt đầu lộ diện.
Một quy định nhằm giữ gìn trật tự phiên tòa có thể là cần thiết. Nhưng khi biện pháp được lựa chọn không còn dừng ở việc kiểm soát hành vi ghi âm, ghi hình mà chuyển thành cấm cả việc mang điện thoại, máy tính và thiết bị điện tử vào phòng xử án, câu chuyện không còn đơn thuần là nội quy phiên tòa. Nó đặt ra một vấn đề lớn hơn: cơ quan ban hành văn bản dưới luật được đi xa đến đâu khi việc “quản lý” đồng thời làm thu hẹp các quyền đã được Hiến pháp và luật bảo đảm?
Một hợp đồng thuê mặt bằng hết hạn không đồng nghĩa mặt bằng sẽ tự động trở về với bên cho thuê. Trong thực tế, không ít doanh nghiệp rơi vào tình trạng bên thuê vẫn tiếp tục kinh doanh, để lại hàng hóa và thiết bị, không thanh toán các khoản phát sinh nhưng cũng không chịu bàn giao. Càng kéo dài, bên cho thuê càng mất cơ hội khai thác tài sản, phát sinh chi phí quản lý và đối diện với sức ép phải “tự lấy lại” mặt bằng.
Trong tranh chấp hợp đồng thuê kho, bên cho thuê thường cho rằng mình nắm lợi thế khi tài sản bị hư hỏng, việc bàn giao không đạt yêu cầu và chi phí sửa chữa theo thực tế phát sinh. Tuy nhiên, từ một nền kho bị nứt đến một phán quyết buộc bên thuê bồi thường là một khoảng cách pháp lý không nhỏ.