Từ ngày 05/12/2026, Nghị định 393/2026/NĐ-CP (Nghị định 393) thay thế Nghị định 219/2025/NĐ-CP (Nghị định 219) và các quy định liên quan tại Nghị quyết 24/2026/NQ-CP về lao động nước ngoài sẽ chính thức có hiệu lực. Những điều chỉnh mới mở thêm khả năng tiếp nhận nhân sự nước ngoài, nhất là các vị trí chuyên môn, nhưng cũng đòi hỏi doanh nghiệp quản lý chặt chẽ hơn hồ sơ và tình trạng pháp lý của người lao động trong suốt quá trình làm việc tại Việt Nam.

Một bộ hồ sơ có nhiều giấy tờ nhưng thiếu sự nhất quán về nội dung vẫn có thể phát sinh vướng mắc.
Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở việc điều kiện tuyển dụng được nới ở một số nhóm đối tượng. Quan trọng hơn, cơ chế tuân thủ không thể dừng lại khi giấy phép được cấp: thay đổi về vị trí, địa điểm, pháp nhân sử dụng lao động hay thời hạn làm việc đều có thể kéo theo nghĩa vụ pháp lý cần xử lý kịp thời.
1. Nới tiêu chí chuyên gia, nhưng siết yêu cầu chứng minh
Nghị định 393 điều chỉnh tiêu chí kinh nghiệm đối với giám đốc điều hành thuộc nhóm người đứng đầu một lĩnh vực từ ít nhất ba năm xuống hai năm. Đối với chuyên gia, văn bản bổ sung các phương thức đáp ứng điều kiện về trình độ và kinh nghiệm, bao gồm những nhóm liên quan đến công nghệ chiến lược, khoa học – công nghệ, giáo dục, văn hóa, nghệ thuật, thể thao và trường hợp có ít nhất năm năm kinh nghiệm phù hợp với công việc dự kiến tại Việt Nam.
Việc mở rộng này có ý nghĩa với doanh nghiệp cần nhân sự giàu kinh nghiệm thực hành nhưng không đi theo lộ trình bằng cấp truyền thống. Tuy nhiên, năm năm kinh nghiệm không phải “tấm vé tự động” để mọi ứng viên được công nhận là chuyên gia. Doanh nghiệp phải xác định đúng nhóm điều kiện áp dụng, chứng minh tính phù hợp của kinh nghiệm và chuẩn bị tài liệu theo yêu cầu của hồ sơ.
Vì vậy, công việc quan trọng cần thực hiện trước khi tuyển dụng là đối chiếu chức danh dự kiến, mô tả công việc, kinh nghiệm thực tế và tài liệu xác nhận từ nước ngoài. Một bộ hồ sơ có nhiều giấy tờ nhưng thiếu sự nhất quán về nội dung vẫn có thể phát sinh vướng mắc.
2. Quy định chuyển tiếp: giấy tờ còn hạn chưa bảo đảm được gia hạn
Theo Điều 35 Nghị định 393, giấy phép lao động và giấy xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động đã được cấp theo các quy định được liệt kê tại điều khoản chuyển tiếp tiếp tục có giá trị đến hết thời hạn. Hồ sơ đã nộp trước ngày 05/12/2026 được xử lý theo cơ chế chuyển tiếp tương ứng. Doanh nghiệp vì vậy cần phân biệt giữa quyền tiếp tục làm việc theo giấy tờ hiện có và điều kiện để được cấp lại hoặc gia hạn sau này.
Rủi ro này thể hiện rõ ở nhóm lao động kỹ thuật di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp. Theo khái niệm mới, hình thức di chuyển nội bộ chỉ bao gồm nhà quản lý, giám đốc điều hành và chuyên gia. Với người lao động kỹ thuật đang làm việc theo cơ chế cũ, doanh nghiệp cần rà soát riêng điều kiện chuyển tiếp, khả năng đáp ứng vị trí chuyên gia và phương án bố trí công việc khác trước ngày giấy tờ hết hạn.
Một quyết định nhân sự phù hợp ở thời điểm cấp phép trước đây có thể không còn phù hợp với điều kiện pháp lý tại thời điểm gia hạn. Đây là lý do việc rà soát phải được thực hiện theo từng người lao động, thay vì chỉ theo danh sách giấy phép sắp hết hạn.
3. Miễn giấy phép không đồng nghĩa miễn nghĩa vụ thủ tục
Nghị định 393 quy định 18 nhóm không thuộc diện cấp giấy phép lao động, trong đó có những đối tượng mới liên quan đến thẻ miễn thị thực đặc biệt, công nghệ chiến lược và chương trình phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo. Song doanh nghiệp cần phân biệt ba trạng thái pháp lý: phải xin giấy phép lao động; không thuộc diện cấp giấy phép nhưng phải xin giấy xác nhận; và trường hợp chỉ phải thực hiện thông báo theo quy định.
Đối với các đợt làm việc ngắn hạn, thời lượng lưu trú không phải yếu tố duy nhất. Cần xem xét thời gian cộng dồn, bản chất công việc, bên trực tiếp thuê mướn hoặc sử dụng lao động và cơ chế trả lương. Việc nhân sự tiếp tục nhận lương từ nước ngoài không tự nó giải quyết toàn bộ câu hỏi về nghĩa vụ giấy phép tại Việt Nam; ngược lại, cũng không nên mặc nhiên coi mọi khoản chi trả trong chuyến công tác là căn cứ bắt buộc xin giấy phép.
Ngoài ra, hồ sơ xin giấy xác nhận có yêu cầu liên quan đến lý lịch tư pháp, trừ trường hợp được khai thác thông tin từ cơ sở dữ liệu theo quy định. Các tài liệu do nước ngoài cấp cần được kiểm tra sớm về dịch thuật, chứng thực và hợp pháp hóa lãnh sự, nếu không thuộc diện miễn theo các quy định của pháp luật hiện hành của Việt Nam hoặc các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
4. Thủ tục thuận lợi hơn, nhưng lịch tuyển dụng phải tính đúng
Theo các quy định về thủ tục của Nghị định 393, hồ sơ cấp giấy phép lao động hoặc giấy xác nhận được nộp không quá 60 ngày và trước ít nhất 10 ngày làm việc so với ngày dự kiến bắt đầu làm việc. Đối với gia hạn, khoảng thời gian nộp hồ sơ được mở rộng đến tối đa 90 ngày trước ngày hết hạn và phải bảo đảm mốc tối thiểu 10 ngày làm việc; thời hạn giải quyết gia hạn giấy phép lao động rút xuống còn năm ngày làm việc. Hồ sơ gia hạn không còn yêu cầu giấy khám sức khỏe.
Những thay đổi này có thể giảm áp lực về thời gian xử lý tại cơ quan nhà nước, nhưng không loại bỏ thời gian chuẩn bị thực tế. Xác nhận kinh nghiệm, lý lịch tư pháp và hợp pháp hóa tài liệu nước ngoài thường là các công đoạn cần được tính trước. Doanh nghiệp nên lập lịch ngược từ ngày dự kiến làm việc hoặc ngày hết hạn giấy phép, có khoảng đệm cho việc bổ sung, sửa đổi hồ sơ; không nên đồng nhất thời hạn giải quyết hành chính với toàn bộ thời gian hoàn thành thủ tục.

Việc sử dụng lao động nước ngoài không có giấy phép hoặc giấy xác nhận hợp lệ, sử dụng không đúng nội dung giấy tờ hay sử dụng tài liệu giả có thể dẫn đến xử phạt hành chính và các hậu quả pháp lý khác.
5. “Siết tuân thủ” nằm ở quản lý sau cấp phép
Nếu việc nới điều kiện mở rộng cánh cửa tuyển dụng, các nghĩa vụ trong quá trình sử dụng lao động lại đòi hỏi yêu cầu quản trị cao hơn. Nghị định 393 quy định nghĩa vụ thông báo trước ít nhất ba ngày làm việc đối với những thay đổi địa điểm làm việc thuộc diện phải thông báo, đồng thời bổ sung các căn cứ cấp lại giấy phép hoặc giấy xác nhận liên quan đến thay đổi thông tin về trụ sở, chi nhánh, văn phòng đại diện hoặc địa điểm kinh doanh. Phạm vi nghĩa vụ phải được xác định theo tính chất thay đổi cụ thể, không đánh đồng mọi chuyến công tác ngắn ngày với việc thay đổi địa điểm làm việc ổn định.
Người sử dụng lao động còn phải bảo đảm sự thống nhất giữa thông tin tuyển dụng và hồ sơ thực tế về vị trí, lĩnh vực, hình thức, địa điểm, thời hạn làm việc và tiêu chuẩn chuyên môn. Nghĩa vụ quản lý dữ liệu, báo cáo tình hình sử dụng lao động nước ngoài trước ngày 05/6 và 05/12 hằng năm hoặc đột xuất cũng cần được đưa vào lịch tuân thủ.
Thách thức lớn nhất vì thế không phải việc ghi nhớ thêm một mốc thời hạn, mà là bảo đảm bộ phận nhân sự, pháp chế và người quản lý trực tiếp cùng nắm được những thay đổi có thể ảnh hưởng đến tình trạng pháp lý của lao động nước ngoài. Một quyết định điều chuyển nội bộ, thay đổi nơi làm việc thường xuyên hoặc thay đổi cơ cấu pháp nhân nếu không được báo kịp thời có thể khiến hồ sơ cấp phép không còn phản ánh đúng thực tế.
Việc sử dụng lao động nước ngoài không có giấy phép hoặc giấy xác nhận hợp lệ, sử dụng không đúng nội dung giấy tờ hay sử dụng tài liệu giả có thể dẫn đến xử phạt hành chính và các hậu quả pháp lý khác.
6. Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?
Trước ngày 05/12/2026, doanh nghiệp nên ưu tiên các công việc như lập danh mục người lao động nước ngoài theo vị trí, hình thức làm việc, loại giấy tờ và thời điểm hết hạn; đánh dấu các trường hợp có rủi ro chuyển tiếp, đặc biệt là lao động kỹ thuật di chuyển nội bộ. Tiếp theo, rà soát hồ sơ dự kiến nộp quanh mốc hiệu lực, các chuyến công tác ngắn hạn và tài liệu chứng minh điều kiện chuyên môn. Cuối cùng, cập nhật biểu mẫu, lịch thủ tục và cơ chế phối hợp giữa nhân sự, pháp chế và đơn vị sử dụng lao động. Sau đó, doanh nghiệp cần theo dõi thay đổi về vị trí, địa điểm, pháp nhân, thời hạn làm việc; thực hiện thông báo, cấp lại, nộp lại giấy tờ và báo cáo đúng trường hợp, đúng thời hạn để tránh những rủi ro pháp lý trong quá trình sử dụng lao động nước ngoài tại Việt Nam.
Có thể thấy việc nới điều kiện tuyển dụng và siết yêu cầu tuân thủ không phải hai hướng đi mâu thuẫn. Doanh nghiệp có thêm không gian lựa chọn nhân sự quốc tế, nhưng cũng phải chứng minh và duy trì tính hợp pháp của việc sử dụng nhân sự đó. Lợi thế thực sự từ Nghị định 393 vì thế sẽ thuộc về những doanh nghiệp chuẩn bị sớm, quản lý dữ liệu tốt và coi tuân thủ lao động nước ngoài là một phần của quản trị nhân sự, thay vì chỉ là thủ tục xin cấp giấy phép như trước giờ.
