Trong phạm vi bài viết này, Luật sư điều hành Nguyễn Văn Phúc sẽ phân tích những quy định liên quan đến những khó khăn của các doanh nghiệp kinh doanh dược có ý định thành lập chuỗi nhà thuốc. Bài viết nằm trong chuỗi bài viết về dược của HM&P, được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Sài Gòn số 20 - 2024, phát hành ngày 16 - 05 - 2024.
Hoạt động phân phối bán lẻ dược phẩm với mô hình chuỗi nhà thuốc không còn xa lạ đối với các doanh nghiệp kinh doanh dược trong những năm gần đây. Trên thị trường, hàng loạt các chuỗi nhà thuốc hình thành và kinh doanh trải dài khắp các tỉnh, thành trên cả nước. Mặc dù vậy, mô hình kinh doanh này hiện nay vẫn chưa được điều chỉnh bởi một quy định pháp luật cụ thể. Điều này dẫn đến việc các doanh nghiệp kinh doanh dược có ý định thành lập chuỗi nhà thuốc gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận và triển khai mô hình kinh doanh này trên thực tế. Tại Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Dược 2016 (“Dự thảo Luật Dược”), các quy định về kinh doanh mô hình chuỗi nhà thuốc đã được cơ quan soạn thảo đưa vào. Mặc dù vậy, theo đánh giá của chúng tôi, để thúc đẩy sự phát triển của chuỗi nhà thuốc cũng như quản lý tốt hoạt động này, cần có những quy định mang tính đột phá hơn.
Sự bổ sung cần thiết cho hoạt động kinh doanh dược
Theo định nghĩa tại Dự thảo Luật Dược, chuỗi nhà thuốc là hệ thống các nhà thuốc đạt tiêu chuẩn GPP (Good Pharmacy Practices – Thực hành tốt nhà thuốc) thuộc cơ sở sản xuất, xuất nhập khẩu thuốc, bán buôn thuốc, nguyên liệu làm thuốc hoặc thuộc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và hoạt động kinh doanh dược theo hệ thống chất lượng thống nhất của cơ sở.
(Nguồn: Internet)
Khái niệm “chuỗi nhà thuốc” được đưa vào Dự thảo Luật Dược thật ra không phải là một khái niệm mới, những quy định về chuỗi nhà thuốc đã được đề cập trong các văn bản pháp luật trước đây, thậm chí đã có hẳn Thông tư 03/2009/TT-BYT để quy định về tổ chức, quản lý và hoạt động của chuỗi nhà thuốc GPP. Mặc dù vậy, Thông tư này đã hết hiệu lực từ cuối năm 2018, và từ thời điểm đó đến nay, các quy định hiện hành vẫn chưa có bất kỳ sự đề cập nào đến khái niệm chuỗi nhà thuốc và hoạt động của chuỗi nhà thuốc. Đáng chú ý, giai đoạn trong và sau đại dịch Covid-19 là khoảng thời gian mà hoạt động của các chuỗi nhà thuốc thật sự bùng nổ. Không tính đến các chuỗi nhà thuốc lớn như Pharmacity, Long Châu hay An Khang, nhiều doanh nghiệp kinh doanh dược quy mô nhỏ cũng đã mở thêm hàng loạt các cửa hàng thuốc trên nhiều địa bàn khác nhau nhằm phục vụ cho nhu cầu thuốc gia tăng của người tiêu dùng. Hơn nữa, việc phát triển mô hình kinh doanh này cũng phù hợp với chính sách của Nhà nước về dược trong việc khuyến khích phát triển chuỗi nhà thuốc theo quy định tại Khoản 9 Điều 7 Luật Dược 2016.
Tuy nhiên, với việc chưa có quy định cụ thể để điều chỉnh việc thành lập, hoạt động và quản lý chuỗi nhà thuốc, nhiều doanh nghiệp dược vẫn còn gặp nhiều khó khăn khi triển khai mô hình này. Với việc bổ sung các quy định về chuỗi nhà thuốc trong Dự thảo Luật Dược lần này, mô hình chuỗi nhà thuốc hứa hẹn sẽ bùng nổ hơn trong thời gian tới. Thực tế cho thấy rằng, nhờ chuỗi nhà thuốc mà các doanh nghiệp dược tạo cho mình những lợi thế nhất định so với mô hình kinh doanh nhỏ lẻ còn lại. Cụ thể, theo quy định tại Khoản 17 Điều 1 Dự thảo Luật Dược, doanh nghiệp kinh doanh chuỗi nhà thuốc có quyền luân chuyển thuốc trong chuỗi nhà thuốc và luân chuyển người phụ trách chuyên môn, nhân sự trong chuỗi nhà thuốc. Đây được xem là những lợi thế rất lớn của doanh nghiệp kinh doanh chuỗi nhà thuốc, khi những doanh nghiệp này có thể linh hoạt trong việc phân phối thuốc giữa các nhà thuốc, cũng như điều chuyển nhân sự để phụ trách các nhà thuốc trong một chuỗi mà không buộc phải đăng ký nhân sự phụ trách chuyên môn cố định như các nhà thuốc truyền thống.
Cần những quy định đặc thù hơn
Dẫu biết những quy định mới về chuỗi nhà thuốc là một sự bổ sung kịp thời để điều chỉnh và quản lý hoạt động này, hành lang pháp lý cho hoạt động kinh doanh chuỗi nhà thuốc vẫn cần được xây dựng theo hướng đột phá và đặc thù hơn.
Nhà thuốc Pharmacity, một trong những chuỗi nhà thuốc lớn nhất tại Việt Nam (Nguồn: Internet)
Cụ thể, liên quan đến việc thành lập chuỗi nhà thuốc. Hiện nay, những quy định được bổ sung vào Dự thảo Luật Dược chưa cho thấy sự khác biệt trong việc thành lập chuỗi nhà thuốc, so với các quy định tại Thông tư 03/2009/TT-BYT. Theo đó, để kinh doanh chuỗi nhà thuốc, doanh nghiệp kinh doanh dược vẫn phải thành lập từng cơ sở bán lẻ thuốc, mỗi cơ sở bán lẻ phải đáp ứng các điều kiện theo quy định của Luật Dược. Sau đó, doanh nghiệp thực hiện thủ tục công bố doanh nghiệp kinh doanh chuỗi nhà thuốc. Về cơ bản, dù cho có kinh doanh chuỗi nhà thuốc và số lượng nhà thuốc trong chuỗi nhà thuốc có lớn đến đâu, doanh nghiệp kinh doanh dược vẫn phải thực hiện thủ tục thành lập từng nhà thuốc riêng lẻ, sau đó mới công bố kinh doanh chuỗi nhà thuốc. Điều này có phần chưa hợp lý, bởi lẽ nếu doanh nghiệp thật sự có tiềm lực và định hướng ngay từ đầu về việc kinh doanh chuỗi nhà thuốc, doanh nghiệp cũng phải trải qua quá trình thành lập từng nhà thuốc. Tác giả cho rằng, để tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp kinh doanh dược trong việc kinh doanh chuỗi nhà thuốc, cần thiết nên có những quy định riêng biệt về thủ tục hành chính liên quan đến việc thành lập chuỗi nhà thuốc. Theo đó cho phép doanh nghiệp trực tiếp thành lập chuỗi nhà thuốc, thông qua việc thành lập cùng lúc nhiều nhà thuốc, miễn mỗi nhà thuốc vẫn đáp ứng các điều kiện của một cơ sở bán lẻ thuốc. Hướng đi này cũng sẽ giảm bớt thủ tục hành chính không cần thiết cho doanh nghiệp đối với những doanh nghiệp mới gia nhập vào thị trường và muốn kinh doanh chuỗi nhà thuốc. Đồng thời, với việc xác định trước những nhà thuốc sẽ nằm trong chuỗi nhà thuốc, doanh nghiệp sẽ chủ động và tiết kiệm chi phí hơn trong việc đầu tư cho các hệ thống thiết bị, công nghệ là điều kiện để kinh doanh chuỗi nhà thuốc.
Ngoài ra, cũng phải nói về vấn đề trách nhiệm của doanh nghiệp khi kinh doanh chuỗi nhà thuốc. Hiện nay, ngoài các quy định về điều kiện kỹ thuật mà chuỗi nhà thuốc cần đáp ứng, vẫn chưa có sự khác biệt nào đáng kể về công tác quản lý của cơ quan có thẩm quyền đối với những chuỗi nhà thuốc so với các nhà thuốc riêng lẻ. Chuỗi nhà thuốc có lợi thế về số lượng nhà thuốc so với các nhà thuốc riêng lẻ, do đó, khả năng tiếp cận sâu và rộng đến người mua cũng là lợi thế của doanh nghiệp kinh doanh chuỗi nhà thuốc. Mặc dù vậy, một khi sản phẩm thuốc càng tiếp cận rộng rãi đến khách hàng, áp lực từ công tác quản lý thuốc sẽ càng lớn. Bởi với độ lan tỏa của chuỗi nhà thuốc, các sản phẩm thuốc nếu có khiếm khuyết cũng sẽ tác động nhanh chóng đến nhiều người dùng, khi đó, việc giải quyết hậu quả như đình chỉ lưu hành, thu hồi sản phẩm hay bồi thường thiệt hại cho người dùng sẽ vô cùng khó khăn và phức tạp. Điều này đòi hỏi công tác quản lý của cơ quan có thẩm quyền đối với chuỗi nhà thuốc phải chặt chẽ, kỹ lưỡng hơn so với các nhà thuốc riêng lẻ thông thường, đặc biệt đối với những chuỗi nhà thuốc có số lượng nhà thuốc lớn, trải dài tại nhiều địa phương trên cả nước.
Tác giả cho rằng, công tác quản lý hoạt động của chuỗi nhà thuốc theo quy định tại Dự thảo Luật Dược vẫn còn xu hướng đổ đồng với các nhà thuốc riêng lẻ. Do đó, để có thể thúc đẩy sự phát triển của mô hình chuỗi nhà thuốc, nhân rộng mô hình này đến với nhiều doanh nghiệp kinh doanh dược, cần thiết phải có sự thay đổi về thủ tục hành chính, theo hướng tạo thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp khi muốn tham gia vào hoạt động này. Song song với việc tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp kinh doanh chuỗi nhà thuốc, các cơ quan có thẩm quyền cũng cần chú trọng và có những quy định riêng biệt, chặt chẽ hơn trong công tác quản lý hoạt động của chuỗi nhà thuốc. Để bảo đảm cho các chuỗi nhà thuốc một khi đã được hưởng những “đặc quyền” của riêng mình cần phải ý thức được trách nhiệm đối với cộng đồng và người tiêu dùng trong lĩnh vực bán lẻ thuốc.
Xem thêm tại: Quản lý chuỗi nhà thuốc cần quy định đặc thù
