Nợ thuế: Doanh nghiệp trước rủi ro bị giải thể

Thuế là một trong những nghĩa vụ của doanh nghiệp trong quá trình hoạt động kinh doanh, việc chậm trễ nộp thuế có thể dẫn đến nhiều hệ lụy đáng tiếc cho doanh nghiệp. Hiện nay, pháp luật đã quy định một số chế tài mà các cơ quan quản lý Nhà nước có thể áp dụng đối với doanh nghiệp nợ thuế. Những chế tài này ít nhiều sẽ ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp, thậm chí khiến doanh nghiệp bị buộc phải giải thể. Trong bài viết này, tác giả đề cập đến rủi ro của doanh nghiệp nợ thuế trước khả năng bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và phải giải thể.

Rủi ro hiện hữu từ quy định pháp luật

Cơ quan thuế và cơ quan đăng ký kinh doanh là hai trong số những cơ quan Nhà nước có quản lý mật thiết đối với hoạt động của doanh nghiệp. Do đó, trong một số trường hợp việc quản lý doanh nghiệp sẽ có sự phối hợp giữa hai cơ quan này. Việc thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp do doanh nghiệp bị nợ thuế là một trong số đó.

Theo quy định tại Khoản 1 Điều 125 Luật Quản lý thuế 2019, thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp là một trong những biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế, bên cạnh những biện pháp khác như: (i) Trích tiền từ tài khoản của đối tượng bị cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế tại Kho bạc Nhà nước, ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng khác; phong tỏa tài khoản; (ii) Khấu trừ một phần tiền lương hoặc thu nhập; (iii) Dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; (iv) Ngừng sử dụng hóa đơn; (v) Kê biên tài sản, bán đấu giá tài sản kê biên theo quy định của pháp luật; và (vi) Thu tiền, tài sản khác của đối tượng bị cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế do cơ quan, tổ chức, cá nhân khác đang nắm giữ. Có thể nói rằng, nếu so với các biện pháp còn lại, biện pháp thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp có thể được xem là nặng nề nhất với doanh nghiệp, bởi đối với các biện pháp khác, doanh nghiệp chỉ bị ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của mình ở một mức độ nhất định (ví dụ không thể xuất hóa đơn, không thể làm thủ tục hải quan,…), trong khi đó, nếu bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, doanh nghiệp sẽ phải thực hiện thủ tục giải thể bắt buộc theo quy định tại Điều 209 Luật Doanh nghiệp 2020.

Như vậy, có thể thấy, trong trường hợp doanh nghiệp bị nợ thuế, cơ quan thuế hoàn toàn có cơ sở để yêu cầu cơ quan đăng ký kinh doanh thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Tuy nhiên, một lưu ý đối với các doanh nghiệp khi rơi vào trường hợp này, đó là về điều kiện để thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Cụ thể, Điểm a Khoản 1 Điều 37 Nghị định 126/2020/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý thuế đã quy định biện pháp cưỡng chế thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp được thực hiện khi cơ quan quản lý thuế không áp dụng được các biện pháp cưỡng chế còn lại đã được nêu ở trên hoặc đã áp dụng các biện pháp trên nhưng vẫn không thu đủ tiền thuế nợ vào ngân sách nhà nước hoặc thuộc trường hợp quy định tại Khoản 3 Điều 125 Luật Quản lý thuế[1]. Kết hợp các trường hợp trên, có thể thấy, để áp dụng biện pháp thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, ít nhất cơ quan thuế đã phải áp dụng các biện pháp như ngừng sử dụng hóa đơn; hoặc kê biên tài sản, bán đấu giá tài sản kê biên theo quy định của pháp luật; hoặc thu tiền, tài sản khác của đối tượng bị cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế do cơ quan, tổ chức, cá nhân khác đang nắm giữ. Từ cơ sở trên, doanh nghiệp nếu rơi vào các trường hợp này có thể kiểm tra liệu rằng mình đã bị áp dụng các biện pháp cưỡng chế trên trước khi bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hay chưa, từ đó đưa ra quyết định tiếp theo cho phù hợp.

Góc nhìn từ thực tế

Trên thực tế, không hiếm các trường hợp doanh nghiệp đã bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp do nợ thuế. Đơn cử như trường hợp Công ty TNHH Thương mại – Dịch vụ Đức Vân (mã số doanh nghiệp: 5800591858) đã bị Sở Kế hoạch và Đầu tư Tỉnh Lâm Đồng ra quyết định thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp vào ngày 27/4/2018 theo yêu cầu của Chi cục thuế Huyện Bảo Lâm, Tỉnh Lâm Đồng với lý do nợ thuế[2]. Cũng trong ngày này, Sở Kế hoạch và Đầu tư Tỉnh Lâm Đồng cũng thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp của Công ty TNHH Ngọc Đăng Châu (mã số doanh nghiệp: 5801063882) và Công ty TNHH Xây dựng Thương mại và Dịch vụ Trần Tiến Bảo Lộc với cùng lý do trên. Mặc dù việc thu hồi này của Sở Kế hoạch và Đầu tư Tỉnh Lâm Đồng đã xảy ra từ năm 2018, quy định pháp luật tại thời điểm đó (Luật Quản lý thuế 2006, sửa đổi, bổ sung 2012 và Nghị định 78/2015/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp) và hiện nay (Luật Quản lý thuế 2019 và Nghị định 01/2021/NĐ-CP) là tương đồng đối với trường hợp thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Do đó, có thể nói, trên thực tế đã phát sinh nhiều trường hợp cơ quan đăng ký kinh doanh thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp của doanh nghiệp nợ thuế.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế Sài Gòn

Mới đây, Cục thuế Tỉnh Quảng Ngãi cũng đã ban hành công văn gửi Sở Kế hoạch và Đầu tư Tỉnh Quảng Ngãi vào ngày 19/4/2024 về việc đề nghị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp của Công ty TNHH Một thành viên Xây dựng và Thương mại Quảng Thành (Mã số doanh nghiệp: 4300332483) với lý do Cục Thuế tỉnh Quảng Ngãi đã áp dụng các biện pháp cưỡng chế nợ thuế theo quy định, nhưng Công ty TNHH Một thành viên Xây dựng và Thương mại Quảng Thành vẫn còn nợ tiền thuế quá hạn phải thực hiện cưỡng chế là: 791.368.738 đồng. Tuy hiện tại chưa có thông tin về việc liệu rằng doanh nghiệp này đã bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hay chưa nhưng đến ngày 24/4/2024, Cục thuế tỉnh Quảng Ngãi đã tiếp tục có Thông báo về việc tạm hoãn xuất cảnh đối với Ông Bùi Văn Trí, là người đại diện theo pháp luật của Công ty TNHH Một thành viên Xây dựng và Thương mại Quảng Thành[3].

Như đã đề cập ở trên, việc xem xét liệu rằng cơ quan thuế đã áp dụng các biện pháp cưỡng chế về thuế khác đối với doanh nghiệp trước khi yêu cầu cơ quan đăng ký kinh doanh thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hay chưa là rất quan trọng, bởi lẽ đây là điều kiện để cơ quan đăng ký kinh doanh thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Minh chứng cho việc này là vào ngày 15/12/2023, Sở Kế hoạch và Đầu tư Tỉnh Lâm Đồng đã có công văn gửi Ủy ban nhân dân Tỉnh Lâm Đồng, trong đó có đề cập đến yêu cầu của Cục thuế Tỉnh Lâm Đồng về việc thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp của doanh nghiệp nợ thuế[4]. Theo đó, cơ quan này viện dẫn quy định tại Điểm a Khoản 1 Điều 37 Nghị định 126/2020/NĐ-CP như tác giả đã đề cập để làm cơ sở cho việc chưa thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp với lý do cơ quan thuế chưa áp dụng các biện pháp cưỡng chế về thuế còn lại.

Tác giả cho rằng ý kiến của Sở Kế hoạch và Đầu tư Tỉnh Lâm Đồng đưa ra trong công văn này là phù hợp với quy định của pháp luật, bởi lẽ việc thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp sẽ dẫn đến việc doanh nghiệp phải giải thể bắt buộc. Về mục đích của hoạt động cưỡng chế về thuế, biện pháp này gần như không có giá trị để thu hồi số tiền thuế mà doanh nghiệp nợ. Do đó, không phải hiển nhiên mà cơ quan lập pháp đã quy định đây là biện pháp cuối cùng mà cơ quan thuế có thể áp dụng khi không thể áp dụng hoặc đã áp dụng các biện pháp có mức độ tác động đến doanh nghiệp thấp hơn trước đó mà không có hiệu quả.

Tóm lại, ở góc độ doanh nghiệp bị nợ thuế, doanh nghiệp cần lưu ý đến rủi ro từ việc bị cơ quan đăng ký kinh doanh thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, bởi việc này hoàn toàn có cơ sở pháp lý và đã xảy ra khá nhiều trên thực tế. Mặc dù vậy, doanh nghiệp cũng cần nắm rõ về điều kiện, trình tự mà cơ quan đăng ký kinh doanh thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, đặc biệt là việc rà soát, kiểm tra liệu rằng doanh nghiệp của mình đã bị áp dụng các biện pháp cưỡng chế về thuế khác hay chưa để có những hành động phù hợp, tránh rơi vào tình trạng phải giải thể bắt buộc vì nợ thuế.

_________________