Những lưu ý quan trọng cho doanh nghiệp khi quảng cáo thực phẩm chức năng   

Thực phẩm chức năng là hàng hóa, sản phẩm đặc biệt thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ Y tế, do đó, việc quảng cáo đối với loại hàng hóa này cũng chịu sự quản lý, kiểm soát chặt chẽ hơn từ phía cơ quan Nhà nước. Hiện nay, với tình trạng tràn lan của các nội dung quảng cáo thực phẩm chức năng, người tiêu dùng sẽ rất khó phân biệt được tính “thật – giả” trong từng nội dung quảng cáo. Điều này phần nào đó cũng sẽ ảnh hưởng đến các doanh nghiệp kinh doanh chân chính. Với vai trò là một đơn vị tư vấn luật, HM&P sẽ cung cấp cho các doanh nghiệp đang kinh doanh các mặt hàng thực phẩm chức năng một số lưu ý quan trọng khi tiến hành quảng cáo loại hàng hóa, sản phẩm đặc biệt này.

1. Về văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh đối với hoạt động quảng cáo thực phẩm chức năng

Theo Khoản 23 Điều 2 Luật An toàn thực phẩm 2010 định nghĩa: “Thực phẩm chức năng là thực phẩm dùng để hỗ trợ chức năng của cơ thể con người, tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái, tăng sức đề kháng, giảm bớt nguy cơ mắc bệnh, bao gồm thực phẩm bổ sung, thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, thực phẩm dinh dưỡng y học”. Căn cứ theo Điểm a Khoản 3 Điều 1 Thông tư 09/2015/TT-BYT[1], thực phẩm chức năng là một loại thực phẩm, phụ gia thực phẩm và là hàng hóa, sản phẩm đặc biệt thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ Y tế.

Đồng thời, căn cứ theo Điều 7 Luật Quảng cáo 2012, thực phẩm chức năng không nằm trong danh mục hàng hóa bị cấm quảng cáo. Do đó, được phép quảng cáo thực phẩm chức năng nếu đáp ứng điều kiện theo quy định của pháp luật.

Cụ thể, hiện nay liên quan đến quảng cáo thực phẩm chức năng, có hai Nghị định sau đây đang đồng thời điều chỉnh, là Nghị định 181/2013/NĐ-CP[2] và Nghị định 15/2018/NĐ-CP[3].

Nghị định 181/2013/NĐ-CP điều chỉnh đối với hoạt động quảng cáo thực phẩm, phụ gia thực phẩm (bao gồm thực phẩm chức năng như đã nêu ở trên) về nội dung quảng cáo thực phẩm chức năng và quy định về xác nhận nội dung quảng cáo thực phẩm chức năng. Thông tư 09/2015/TT-BYT sau đó đã quy định cụ thể về điều kiện xác nhận nội dung quảng cáo thực phẩm chức năng, tuy nhiên, nội dung này sau đó đã bị bãi bỏ bởi Thông tư 25/2018/TT-BYT[4].

Trước thời điểm Thông tư 25/2018/TT-BYT có hiệu lực, Nghị định 15/2018/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm đã có những quy định cụ thể hơn về hoạt động quảng cáo đối với thực phẩm. Cụ thể, những loại thực phẩm bao gồm thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt là các thực phẩm phải đăng ký nội dung trước khi quảng cáo[5].

Về cơ bản, hoạt động quảng cáo đối với thực phẩm chức năng vẫn được điều chỉnh bởi Nghị định 181/2013/NĐ-CP, tuy nhiên, về thủ tục đăng ký nội dung quảng cáo sẽ phải tuân thủ theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP.

2. Một số lưu ý cụ thể khi quảng cáo thực phẩm chức năng

a) Lưu ý về nội dung quảng cáo

Như đã đề cập ở trên, khi quảng cáo thực phẩm chức năng, ngoài việc phải tuân thủ các quy định tại Điều 27 Nghị định 15/2018/NĐ-CP, doanh nghiệp cần tuân thủ quy định tại Điều 5 Nghị định 181/2013/NĐ-CP, được thể hiện theo bảng dưới đây:

Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý khi quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe, phải có khuyến cáo "Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh", chữ viết phải rõ ràng, có màu tương phản với màu nền, trong khi đó, đối với các thực phẩm chức năng khác, phải có khuyến cáo “Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh”, chữ viết, lời đọc phải nhìn được và nghe rõ ràng trong điều kiện bình thường[7]. Các khuyến cáo này nhằm mục đích giúp người tiếp nhận quảng cáo nhận thức rõ sản phẩm được quảng cáo không phải là thuốc, tránh gây nhầm lẫn cho người tiếp nhận quảng cáo.

Việc tuân thủ các quy định này giúp doanh nghiệp tránh khỏi rủi ro bị xử phạt vi phạm hành chính, đơn cử như phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe mà không có hoặc ghi không đúng hoặc không đọc rõ hoặc không thể hiện trong quảng cáo khuyến cáo “Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.”[8] hoặc phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng đối với hành vi quảng cáo thực phẩm chức năng gây hiểu nhầm có tác dụng như thuốc chữa bệnh[9].

b) Đăng ký nội dung quảng cáo

Hiện nay, như đã nêu ở trên, việc quảng cáo đối với thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt phải đăng ký nội dung trước khi quảng cáo.

Doanh nghiệp lưu ý rằng, về cơ quan tiếp nhận hồ sơ đăng ký nội dung quảng cáo sẽ khác nhau đối với từng sản phẩm quảng cáo.

Cụ thể, theo quy định tại Điểm a Khoản 5 Điều 27 Nghị định 15/2018/NĐ-CP, tổ chức, cá nhân có sản phẩm quảng cáo gửi hồ sơ đăng ký xác nhận nội dung quảng cáo đến cơ quan cấp Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm.

Theo quy định tại Khoản 5 Điều 37 Nghị định 15/2018/NĐ-CP, Bộ Y tế có trách nhiệm tiếp nhận và quản lý hồ sơ, cấp Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm và Giấy Xác nhận nội dung quảng cáo đối với thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Do đó, đối với trường hợp quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe, doanh nghiệp phải nộp hồ sơ đăng ký nội dung quảng cáo đến Bộ Y tế, cụ thể hiện nay là Cục An toàn thực phẩm – Bộ Y tế.

Trong khi đó, tại Khoản 8 Điều 40 Nghị định 15/2018/NĐ-CP, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm tổ chức tiếp nhận và quản lý hồ sơ, cấp Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm, Giấy xác nhận nội dung quảng cáo đối với sản phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt. Thực tế hiện nay, việc này đang được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh giao cho các cơ quan quản lý Nhà nước về chuyên môn để thực hiện, có thể là Ban Quản lý An toàn thực phẩm hoặc Sở Y tế, tùy mỗi địa phương. Do đó, đối với trường hợp quảng cáo thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt, doanh nghiệp cần nộp hồ sơ đăng ký nội dung quảng cáo đến các cơ quan chuyên môn này.

Một vấn đề khác cần lưu ý là trường hợp hồ sơ mà doanh nghiệp nộp đến cơ quan có thẩm quyền cần phải sửa đổi, bổ sung, việc sửa đổi, bổ sung chỉ được thực hiện duy nhất 01 lần và trong thời hạn tối đa 90 ngày làm việc kể từ khi có công văn yêu cầu sửa đổi, bổ sung. Nếu doanh nghiệp không sửa đổi, bổ sung trong thời hạn này thì hồ sơ không còn giá trị[10].

Hiện nay, Nghị định 15/2018/NĐ-CP quy định nếu doanh nghiệp quảng cáo các sản phẩm, hàng hóa đặc biệt, trong đó bao gồm các thực phẩm chức năng mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận nội dung trước khi thực hiện quảng cáo, doanh nghiệp có thể bị xử phạt vi phạm hành chính từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng[11].

Về cơ bản, thủ tục đăng ký nội dung quảng cáo đối với thực phẩm chức năng đã được quy định khá rõ ràng về trình tự, hồ sơ thực hiện, điều mà doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý liên quan đến nội dung quảng cáo, trong đó bao gồm những nội dung bắt buộc phải có và những nội dung không được thể hiện trong quảng cáo. Đồng thời, sau khi đã được xác nhận nội dung quảng cáo, doanh nghiệp cần tuân thủ đúng nội dung đã được xác nhận, bởi lẽ việc xác nhận nội dung chỉ mang tính thủ tục để kiểm soát bước đầu, trường hợp doanh nghiệp quảng cáo không đúng các nội dung đã được xác nhận và vi phạm các quy định của pháp luật, doanh nghiệp vẫn phải chịu rủi ro từ hành vi vi phạm của mình.