Kinh tế toàn cầu đang dần ổn định sau những biến động từ lạm phát, lãi suất cao và các yếu tố địa chính trị, hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A) tại Việt Nam đã thể hiện những tín hiệu phục hồi đáng khích lệ. Báo cáo "Công tác kiểm soát tập trung kinh tế 2024" do Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (UBCTQG)(“Báo cáo”) công bố mới đây đã cung cấp cái nhìn toàn diện về thị trường này. Là cơ quan quản lý nhà nước về cạnh tranh, UBCTQG không chỉ giám sát mà còn thúc đẩy môi trường M&A lành mạnh, đảm bảo tuân thủ pháp luật và môi trường cạnh tranh tại Việt Nam.
Báo cáo cho thấy dù giá trị giao dịch M&A tại Việt Nam năm 2024 có phần giảm so với đỉnh điểm năm 2022, nhưng sự tăng trưởng về số lượng hồ sơ thông báo tập trung kinh tế (TTKT), sự tham gia mạnh mẽ của nhà đầu tư nước ngoài và sự bùng nổ ở các lĩnh vực công nghệ cao đang là những chỉ dấu tích cực, báo hiệu tiềm năng tăng tốc trong năm 2025 và những năm tiếp theo.
Dấu hiệu phục hồi và đi vào ổn định của thị trường M&A Việt Nam
Báo cáo được xây dựng dựa trên dữ liệu từ các nguồn uy tín như Pitchbook, PwC, Mergermarket và Deloitte, kết hợp với số liệu nội bộ từ UBCTQG. Trên bình diện toàn cầu, hoạt động M&A năm 2024 đã phục hồi mạnh mẽ với giá trị khoảng 3,71 nghìn tỷ USD, tăng 19% so với năm 2023. Tại khu vực Đông Nam Á, dù tổng giá trị giảm 6,7%, Việt Nam vẫn nổi bật với vị trí dẫn đầu về số lượng giao dịch cùng Singapore và Indonesia. Điều này phản ánh sức hút của Việt Nam như một điểm đến đầu tư, nhờ ổn định kinh tế vĩ mô, cải thiện môi trường kinh doanh và các chính sách hỗ trợ đầu tư nước ngoài. Từ báo cáo, chúng ta có thể nhận diện rõ ràng những chỉ dấu tích cực của M&A Việt Nam, không chỉ ở quy mô mà còn ở chất lượng và định hướng chiến lược.
Theo Báo cáo, thị trường M&A Việt Nam trong giai đoạn 2021-2024 đã trải qua sự biến động đáng kể, nhưng năm 2024 chứng kiến sự phục hồi nhẹ về số lượng giao dịch, dù giá trị tổng thể giảm so với năm trước. Cụ thể, năm 2024 ghi nhận 127 giao dịch với tổng giá trị 99,1 nghìn tỷ VND, so với 145 giao dịch và 131,4 nghìn tỷ VND năm 2023. Mặc dù giảm 12,4% về số lượng và 24,6% về giá trị, nhưng con số này vẫn cao hơn mức thấp điểm của năm 2023, và đặc biệt là sự tăng trưởng ở nửa cuối năm. Báo cáo nhấn mạnh rằng, sự suy giảm chủ yếu do thiếu các thương vụ "siêu lớn" như năm 2022 (235 giao dịch, với giá trị 247,4 nghìn tỷ VND), nhưng thị trường đang dần ổn định nhờ điều kiện kinh tế vĩ mô thuận lợi hơn, với lạm phát được kiểm soát khá tốt và lãi suất giảm.
Một chỉ dấu tích cực nổi bật khlà sự đa dạng hóa và tập trung vào các lĩnh vực tăng trưởng cao. Năm 2021 khởi đầu sôi động với quý II đạt 57,5 nghìn tỷ VND, nhưng đến năm 2024, dù tổng giá trị thấp hơn, số lượng giao dịch đã phục hồi nhẹ từ mức thấp của năm 2023. Điều này cho thấy niềm tin của nhà đầu tư đang quay trở lại, đặc biệt khi so sánh với khu vực Đông Nam Á, nơi Việt Nam dẫn đầu về số lượng giao dịch cùng Singapore và Indonesia. Báo cáo cũng chỉ ra rằng, sự phục hồi này được hỗ trợ bởi dòng vốn xuyên biên giới, với đồng USD mạnh mẽ thúc đẩy đầu tư từ Bắc Mỹ và châu Âu vào Việt Nam.
Hơn nữa, báo cáo phân tích rằng thị trường M&A Việt Nam đang thích ứng tốt với bối cảnh toàn cầu. Trong khi châu Á - Thái Bình Dương chứng kiến sự bùng nổ ở nửa cuối năm 2024 với Trung Quốc dẫn đầu với giá trị giao dịch lên tới 278,1 tỷ USD, Việt Nam đã tận dụng lợi thế vị trí địa lý và các hiệp định thương mại tự do như CPTPP, EVFTA để thu hút đầu tư. Sự phục hồi này không chỉ là con số, mà còn phản ánh chiến lược tái cấu trúc doanh nghiệp, tối ưu hóa chuỗi cung ứng, những yếu tố sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.
Công nghệ và bất động sản là hai lĩnh vực dẫn dắt thị trường M&A tăng trưởng
Báo cáo dành phần lớn phân tích cho hoạt động M&A theo lĩnh vực, và đây là nơi các chỉ dấu tích cực được thể hiện rõ nét nhất. Năm 2024, ngành công nghệ dẫn đầu với tổng giá trị 31,65 nghìn tỷ VND (chiếm 32%), phản ánh xu hướng đầu tư mạnh mẽ vào đổi mới và số hóa. Tiếp theo là bất động sản với 27,53 nghìn tỷ VND (28%) và tiêu dùng & bán lẻ với 26,47 nghìn tỷ VND (27%). Những con số này cho thấy dòng vốn M&A đang đổ vào các lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng cao, mang lại giá trị đầu tư lớn, thay vì phân tán như trước.
Ngành công nghệ nổi lên như một "ngôi sao sáng", với sự gia tăng đáng kể so với các năm trước. Báo cáo nhấn mạnh rằng, các thương vụ ở lĩnh vực này không chỉ tăng về giá trị mà còn về chất lượng, tập trung vào AI, phần mềm và dịch vụ số. Điều này phù hợp với xu hướng toàn cầu, nơi công nghệ và chăm sóc sức khỏe gặp thách thức nhưng vẫn tìm kiếm cơ hội mở rộng. Tại Việt Nam, sự bùng nổ này được hỗ trợ bởi chính sách "Chính phủ số" và nhu cầu chuyển đổi số hậu COVID-19. Chẳng hạn như các giao dịch liên quan đến phần mềm y tế, giáo dục và phần mềm phục vụ hoạt động vận hành đang tăng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt.
Bất động sản vẫn đang là lĩnh vực dẫn dắt thị trường M&A Việt Nam, với giá trị cao phản ánh sự quan tâm của nhà đầu tư nước ngoài đến các dự án đô thị và công nghiệp. Báo cáo lưu ý rằng, dù thị trường bất động sản Việt Nam từng gặp khó khăn do quy định chặt chẽ, nhưng năm 2024 chứng kiến sự phục hồi nhờ cải cách pháp lý và nhu cầu nhà ở đô thị hóa. Tiêu dùng & bán lẻ xếp thứ ba, với các thương vụ mở rộng hệ thống phân phối, phản ánh sức sống của nền kinh tế nội địa. Ngược lại, các lĩnh vực như tài chính (0,57 nghìn tỷ VND) và dịch vụ (1,02 nghìn tỷ VND) thấp hơn, nhưng báo cáo đánh giá đây là sự thận trọng chiến lược, không phải suy giảm.
Tổng thể, sự phân hóa này là tích cực, vì nó cho thấy M&A Việt Nam đang hướng tới các lĩnh vực chiến lược, góp phần vào mục tiêu tăng trưởng GDP 6-7% hàng năm. So với toàn cầu, nơi năng lượng và khoáng sản dẫn đầu, Việt Nam đang tận dụng lợi thế công nghệ để hội nhập sâu hơn.
Nguồn: Bộ Công thương
Các giao dịch tiêu biểu trong năm 2024
Báo cáo liệt kê một số giao dịch tiêu biểu năm 2024, nhấn mạnh giá trị lớn và tính chiến lược. Điển hình là vụ Công ty Cổ phần Phát triển Đô thị Sài Gòn - Thủ Đức (SDI) được mua lại bởi Công ty Cổ phần Đầu tư Kinh doanh và Phát triển Thiên Phúc cùng các đối tác, với giá trị 982 triệu USD trong lĩnh vực bất động sản. Đây là thương vụ lớn nhất, liên quan đến dự án khu đô thị mới tại Bình Dương, thể hiện sức hút của bất động sản công nghiệp.
Một giao dịch nổi bật khác là Tổng Công ty Đầu tư và Phát triển công nghiệp - Becamex IDC được mua lại bởi Công ty TNHH Sycamore với giá 553 triệu USD, cũng thuộc lĩnh vực bất động sản, nhấn mạnh sự quan tâm của đầu tư ngoại đến các khu công nghiệp lớn tại Việt Nam.
Ngoài ra, Tập đoàn Vingroup bán Công ty Cổ phần giải pháp năng lượng VinES cho Công ty TNHH Kinh doanh Thương mại và Dịch vụ VinFast với giá 440,2 triệu USD, thuộc lĩnh vực công nghiệp. Điều này phản ánh chiến lược tái cấu trúc nội bộ của Vingroup, tập trung vào năng lượng sạch và xe điện, một lĩnh vực đang bùng nổ tại Việt Nam.
Trong tiêu dùng thiết yếu, giao dịch của Quỹ đầu tư tư nhân Bain Capital mua lại Tập đoàn Masan với 254,7 triệu USD, và Tập đoàn SK mua Công ty Cổ phần dịch vụ thương mại tổng hợp Vincommerce với 200 triệu USD. Những deal này không chỉ mang lại vốn mà còn công nghệ quản lý, giúp doanh nghiệp Việt mở rộng quy mô.
Những giao dịch này là chỉ dấu tích cực vì cho thấy sự thu hút đầu tư nước ngoài lớn như từ Hàn Quốc, Mỹ, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và tạo việc làm. Báo cáo nhấn mạnh rằng, dù thiếu "mega-deal" toàn cầu, nhưng các thương vụ tại Việt Nam đang ngày càng phát triển về chất lượng.
Tăng trưởng hồ sơ và hiệu quả quản lý của hoạt động động kiểm soát tập trung kinh tế
Phần quan trọng nhất của báo cáo là kết quả TTKT, nơi UBCTQG ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ trong hoạt động kiểm soát TTKT. Năm 2024, có 197 hồ sơ thông báo TTKT, tăng 8,7% so với 2023 và 29,2% so với 2022. Trong đó, 140 hồ sơ được chấp nhận (71%), chỉ 35 bị trả (18%), chứng tỏ hiệu quả xử lý cao và môi trường cạnh tranh lành mạnh.
Chủ thể tham gia đa dạng, với doanh nghiệp nước ngoài chiếm 51,7% (286/553 doanh nghiệp), tăng dần qua các năm. Điều này là tín hiệu tích cực về sức hút FDI, giúp Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế. Hình thức mua lại chủ đạo (77%), phù hợp với xu hướng toàn cầu, trong khi liên doanh và sáp nhập tăng, cho thấy sự linh hoạt.
Về khu vực, 60% giao dịch tại Việt Nam, với 16 vụ doanh nghiệp ngoại mua doanh nghiệp nội (chủ yếu bất động sản). Dạng thức ngang chiếm 63%, hỗn hợp 25%, dọc 12%, phản ánh tái cấu trúc ngành. Lĩnh vực TTKT tập trung vào bất động sản (35 vụ), dịch vụ (28), năng lượng (31), công nghiệp (37), chiếm 69%. Đặc biệt, lĩnh vực ICT tăng vọt với 13 vụ năm 2024 (so với 0 vụ 2021-2023), tập trung vào phần mềm AI, giáo dục, y tế. Điều này minh chứng cho hoạt động chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ tại Việt Nam.
Tóm lại, báo cáo của UBCTQG đã khẳng định hoạt động M&A năm 2024 đang dần hồi phục sau “nhịp chậm trễ” của năm 2023 đồng thời cho thấy tìm năng phát triển sôi động của thị trường M&A trong năm 2025 và các năm tiếp theo. Với những chỉ dấu tích cực này, Việt Nam hứa hẹn sẵn sàng bứt phá, trở thành trung tâm M&A hàng đầu khu vực trong thời gian tới.
