Công ty chưa đại chúng (Private Company) được hiểu là công ty cổ phần không đáp ứng các điều kiện để trở thành công ty đại chúng theo quy định của Luật Chứng khoán 2019. Căn cứ vào điều kiện để trở thành công ty đại chúng, có thể thấy, công ty chưa đại chúng có thể thuộc trường hợp bị giới hạn bởi số vốn điều lệ thực góp, số lượng cổ đông công ty hoặc thậm chí là do công ty chưa phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng. Tựu chung, các yếu tố này thường xuất phát từ mong muốn giữ công ty ở trạng thái nội bộ của các cổ đông công ty.
Tuy nhiên, để đa dạng và tăng thêm nguồn vốn cho hoạt động phát triển công ty, các cổ đông công ty cũng cần tính đến phương án huy động thêm vốn từ những nhà đầu tư khác, thông qua hoạt động phát hành cổ phần riêng lẻ. Hoạt động này được pháp luật quy định khá rõ ràng, tuy vậy, trên thực tế vẫn có nhiều doanh nghiệp còn nhầm lẫn và sai sót khi thực hiện các thủ tục liên quan đến hoạt động này. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ đề cập đến một số lưu ý cũng là kinh nghiệm của chúng tôi khi tư vấn cho khách hàng thực hiện hoạt động chào bán cổ phần riêng lẻ dành cho công ty chưa đại chúng.
1. Điều kiện chào bán cổ phần riêng lẻ
Theo quy định của Luật Chứng khoán 2019, việc chào bán chứng khoán riêng lẻ của tổ chức phát hành không phải là công ty đại chúng thực hiện theo quy định của Luật Doanh nghiệp và quy định khác của pháp luật có liên quan. Đồng thời, theo quy định tại khoản 1 Điều 125 Luật Doanh nghiệp 2020, việc chào bán cổ phiếu riêng lẻ của công ty chưa đại chúng phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:
- Không chào bán thông qua phương tiện thông tin đại chúng;
- Chào bán cho dưới 100 nhà đầu tư, không kể nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp hoặc chỉ chào bán cho nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp.
Có thể thấy, các điều kiện trên nhằm mục đích bảo đảm cho việc sau khi hoàn tất chào bán cổ phiếu riêng lẻ, công ty chưa đại chúng không trở thành công ty đại chúng, phân biệt với hoạt động chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng theo quy định của Luật Chứng khoán 2019.
Công ty chưa đại chúng khi chào bán cổ phần riêng lẻ cần lưu ý các điều kiện này để bảo đảm việc chào bán cổ phần riêng lẻ được thực hiện đúng mục đích vốn có, tránh nhầm lẫn sang các hình thức chào bán chứng khoán khác.
2. Thủ tục chào bán cổ phần riêng lẻ
So với Luật Doanh nghiệp 2014, Luật Doanh nghiệp 2020 có sự thay đổi quan trọng trong quy định về thủ tục chào bán cổ phần riêng lẻ của công ty chưa đại chúng, đây cũng chính là sai sót mà nhiều công ty chưa đại chúng thường xuyên mắc phải. Theo quy định của Luật Doanh nghiệp 2014, sau khi có quyết định chào bán cổ phần riêng lẻ (bao gồm cả phương án chào bán cổ phần riêng lẻ), công ty chưa đại chúng phải thông báo cho Cơ quan đăng ký kinh doanh về việc chào bán cổ phần riêng lẻ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày gửi thông báo mà không nhận được ý kiến phản đối của Cơ quan đăng ký kinh doanh, công ty chưa đại chúng có quyền chào bán cổ phần riêng lẻ. Tuy nhiên, Luật Doanh nghiệp 2020 đã có sự thay đổi quan trọng, theo quy định tại Điểm b Khoản 2 Điều 125 Luật Doanh nghiệp 2020, cổ đông hiện hữu của công ty chưa đại chúng được hưởng quyền ưu tiên mua cổ phần trong đợt chào bán cổ phần riêng lẻ, trừ trường hợp sáp nhập, hợp nhất công ty.
Như vậy, nếu các cổ đông hiện hữu hoặc người nhận chuyển quyền ưu tiên mua đăng ký mua hết cổ phần trong đợt chào bán cổ phần riêng lẻ, việc chào bán cổ phần riêng lẻ có thể sẽ không đạt được đầy đủ mục đích của nó. Như đã đề cập ở trên, mục đích của việc chào bán cổ phần riêng lẻ ngoài để nhằm tăng vốn (công ty chưa đại chúng có thể lựa chọn hình thức chào bán cổ phần cho cổ đông hiện hữu), có thể còn nhằm tiếp nhận thêm các nhà đầu tư mới gia nhập vào công ty. Có thể thấy, nếu các cổ đông hiện hữu hoặc người nhận chuyển quyền ưu tiên mua đăng ký mua hết cổ phần trong đợt chào bán cổ phần riêng lẻ, việc chào bán cổ phần riêng lẻ hoàn toàn mang ý nghĩa như một đợt chào bán cổ phần cho cổ đông hiện hữu, chỉ nhằm mục đích tăng vốn công ty.
Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi không đề cập đến tính hợp lý của sự thay đổi này, mà chỉ tập trung vào những lưu ý dành cho công ty chưa đại chúng, do đó, công ty chưa đại chúng khi chào bán cổ phần riêng lẻ phải lưu ý đến thủ tục thông báo cho cổ đông hiện hữu trước khi chào bán cho các nhà đầu tư khác. Theo quy định hiện hành, công ty chưa đại chúng phải thông báo bằng văn bản đến cổ đông theo phương thức để bảo đảm đến được địa chỉ liên lạc của họ trong sổ đăng ký cổ đông chậm nhất là 15 ngày trước ngày kết thúc thời hạn đăng ký mua cổ phần kèm theo phiếu đăng ký mua cổ phần. Nội dung thông báo phải có thời hạn đăng ký mua, nếu hết thời hạn này mà phiếu đăng ký mua cổ phần không được gửi về công ty đúng hạn theo thông báo thì cổ đông đó coi như đã không nhận quyền ưu tiên mua. Thời hạn này khá dài, do đó, nhiều trường hợp việc công ty cần tăng vốn trong thời gian ngắn sẽ rất khó để thực hiện.
Trên thực tế, nhiều công ty chưa đại chúng khi tiến hành họp Đại hội đồng cổ đông để ra quyết định chào bán cổ phần riêng lẻ thường đưa nội dung về việc cổ đông hiện hữu thực hiện quyền ưu tiên mua, chuyển quyền ưu tiên mua hoặc từ chối mua cổ phần vào nội dung họp. Theo quan điểm của chúng tôi, việc cổ đông tham gia cuộc họp Đại hội đồng cổ đông và thực hiện quyền ưu tiên mua, chuyển quyền ưu tiên mua hoặc từ chối mua cổ phần là hoàn toàn hợp pháp, việc này có thể giúp công ty chưa đại chúng giảm bớt thủ tục thông báo cho cổ đông hiện hữu vì cổ đông hiện hữu đã thể hiện ý kiến của mình tại cuộc họp Đại hội đồng cổ đông. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, cuộc họp Đại hội đồng cổ đông không phải lúc nào cũng có sự góp mặt của toàn bộ cổ đông công ty. Trường hợp có bất kỳ một cổ đông nào không tham gia cuộc họp Đại hội đồng cổ đông, cổ đông đó xem như vẫn chưa thực hiện quyền ưu tiên mua, chuyển quyền ưu tiên mua hoặc từ chối mua cổ phần. Do đó, công ty chưa đại chúng khi đó vẫn phải thực hiện thủ tục thông báo cho các cổ đông không tham gia cuộc họp Đại hội đồng cổ đông, để họ thực quyền quyền ưu tiên mua cổ phần của mình.
3. Điều kiện chào bán cổ phần riêng lẻ cho nhà đầu tư mới
Theo quy định hiện hành, trường hợp cổ đông và người nhận chuyển quyền ưu tiên mua không mua hết thì số cổ phần còn lại được bán cho người khác theo phương án chào bán cổ phần riêng lẻ với điều kiện không thuận lợi hơn so với điều kiện chào bán cho các cổ đông, trừ trường hợp Đại hội đồng cổ đông có chấp thuận khác.
Quy định này chỉ rõ việc Đại hội đồng cổ đông hoàn toàn có quyền quyết định về điều kiện chào bán cổ phần riêng lẻ cho nhà đầu tư mới sau khi số cổ phần được chào bán không được các cổ đông hiện hữu và người nhận chuyển quyền ưu tiên mua mua hết. Trường hợp này, nếu công ty chưa đại chúng mong muốn chào bán cổ phần với điều kiện tốt hơn (về giá bán, các giới hạn đối với cổ phần) cho nhà đầu tư mới, công ty chưa đại chúng phải thông qua sự chấp thuận của Đại hội đồng cổ đông, tức là lúc này, chính các cổ đông, thông qua Đại hội đồng cổ đông, đã đồng ý với việc điều kiện chào bán cho nhà đầu tư mới thuận lợi hơn so với điều kiện dành cho mình.
4. Thủ tục hành chính công ty chưa đại chúng phải thực hiện khi chào bán cổ phần riêng lẻ
Như đã đề cập ở Mục 2, hiện nay, khi chào bán cổ phần riêng lẻ, công ty chưa đại chúng không cần phải thông báo cho Cơ quan đăng ký kinh doanh. Tuy nhiên, trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày hoàn tất việc chào bán, công ty chưa đại chúng phải thực hiện thủ tục đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp, liên quan đến việc tăng vốn điều lệ tương ứng với số vốn tăng thêm sau khi phát hành riêng lẻ của công ty chưa đại chúng.
