Mong muốn khơi dậy tiềm lực của doanh nghiệp, hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam có thể ổn định và phát triển trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt, Quốc hội đã ban hành Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 sẽ có hiệu lực từ 01/10/2025 đem đến rất nhiều lợi ích cho doanh nghiệp trong thời gian tới với mục đích đẩy mạnh phát triển của khối kinh tế tư nhân.
1. Hỗ trợ thuế suất tốt hơn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ
Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp 2025 (“Luật Thuế TNDN”) áp dụng thuế suất chung là 20% nhưng quy định phân tầng theo quy mô doanh thu năm. Cụ thể, với doanh nghiệp có doanh thu không quá 3 tỷ đồng/năm được áp thuế 15%, doanh thu trên 3 đến không quá 50 tỷ đồng áp thuế 17%, các trường hợp còn lại áp 20%. Nói cách khác, thay vì áp cùng một thuế suất cho mọi doanh nghiệp, luật chuyển sang điều tiết theo mức chịu đựng của doanh nghiệp nhằm giữ lại dòng tiền cho nhóm doanh nghiệp nhỏ, những chủ thể chịu tác động mạnh nhất khi thanh khoản thị trường suy giảm.
Tuy nhiên, đây không phải là mức thuế suất áp dụng mặc nhiên. Luật Thuế TNDN 2025 yêu cầu doanh nghiệp phải chứng minh doanh thu năm liền kề bằng hồ sơ kế toán, thuế hợp lệ (báo cáo tài chính đã kiểm toán, tờ khai thuế, sổ sách ghi nhận doanh thu). Nếu doanh nghiệp có giao dịch với bên liên quan và bị đánh giá có rủi ro chuyển lợi, có khả năng cơ quan thuế xem xét việc loại doanh nghiệp khỏi diện ưu đãi và truy thu phần chênh lệch. Do đó, thay vì điều chỉnh doanh thu, doanh nghiệp cần tập trung vào quản trị minh bạch, kiểm soát giao dịch liên kết và chuẩn hóa báo cáo tài chính để giữ vững điều kiện được áp dụng thuế suất theo doanh thu một cách hiệu quả.
2. Không giới hạn giá trị khoản chi của doanh nghiệp đối với chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt
Một điểm mới quan trọng của Luật Thuế TNDN 2025 tại Điều 9 về các khoản chi được trừ. Cụ thể, theo điểm c khoản 1 Điều này, doanh nghiệp được trừ các khoản chi hợp lệ khi xác định thu nhập chịu thuế trong đó khoản chi của doanh nghiệp phải có đủ hóa đơn và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, trừ các trường hợp đặc thù theo quy định. Có nghĩa là, khác với quy định trước đây tại Luật Thuế TNDN 2008 sửa đổi, bổ sung, yêu cầu hóa đơn chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt chỉ áp dụng cho các khoản chi từ 20 triệu đồng trở lên, hiện nay tất cả khoản chi của doanh nghiệp không phân biệt giá trị đều phải đáp ứng điều kiện về hóa đơn chứng từ mới được khấu trừ thuế TNDN. Thay đổi này xuất phát từ yêu cầu tăng cường minh bạch trong quản lý thuế, chống thất thu và hạn chế giao dịch bằng tiền mặt của doanh nghiệp vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Đây cũng là bước đi đồng bộ với chính sách thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, góp phần kiểm soát dòng tiền và hạn chế gian lận hóa đơn.
Tuy nhiên, quy định này sẽ có tác động đáng kể với doanh nghiệp. Nhiều khoản chi nhỏ lẻ vốn trước đây có thể thanh toán bằng tiền mặt nay bắt buộc phải thực hiện thanh toán qua ngân hàng hoặc phương thức không dùng tiền mặt mới được công nhận là chi phí hợp lệ để được khấu trừ. Nói cách khác, quy định mới tạo ra áp lực tuân thủ lớn hơn nhưng cũng là cơ hội để doanh nghiệp chuyên nghiệp hóa hệ thống sổ sách kế toán, lưu trữ chứng từ doanh nghiệp, giảm rủi ro pháp lý và tăng tính minh bạch khi làm việc với cơ quan thuế.
3. Yêu cầu chặt chẽ hơn về thời hạn chuyển lỗ của doanh nghiệp
Điều 16 Luật Thuế TNDN 2025 tiếp tục cho phép doanh nghiệp được chuyển lỗ sang các năm sau, với thời hạn tối đa 05 năm. Nhưng khác biệt ở một chỗ thời gian chuyển lỗ sẽ được tính “liên tục”. Nghĩa là từ năm kế tiếp năm phát sinh lỗ, doanh nghiệp buộc phải kê khai và trừ lỗ dần qua từng năm. Nếu bỏ sót hoặc không thực hiện ở một năm bất kỳ, phần lỗ đó coi như mất, không còn được chuyển sang những năm còn lại trong chu kỳ 5 năm.
Trước đó, Luật Thuế TNDN 2008 sửa đổi, bổ sung chỉ quy định “chuyển lỗ không quá 5 năm” mà không yêu cầu tính liên tục, nhờ vậy doanh nghiệp có thể lựa chọn năm nào cần tối ưu dòng tiền để trừ lỗ. Đây là một thay đổi lớn về quản trị thuế. Sự thay đổi này tạo ra cả cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp. Một mặt, việc quy định tính liên tục giúp cơ quan thuế dễ dàng theo dõi, hạn chế tình trạng doanh nghiệp gác lỗ để điều chỉnh nghĩa vụ thuế theo chiến lược riêng từng năm. Nhưng mặt khác, doanh nghiệp sẽ mất đi sự linh hoạt trong kế hoạch hoạt động, nếu trong một năm đang cần ghi nhận lợi nhuận để phục vụ mục đích vay vốn, họ cũng không thể chuyển khoản lỗ này sang năm khác.
Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa đang khẳng định vai trò quan trọng trong việc tạo công ăn việc làm, cải thiện đời sống nhân dân. Nguồn: Báo Điện tử Chính phủ
4. Quy định mới về bù trừ lỗ nhưng không áp dụng cho mọi loại thu nhập của doanh nghiệp
Luật Thuế TNDN 2008 sửa đổi, bổ sung quy định doanh nghiệp phải xác định riêng thu nhập từ các hoạt động chuyển nhượng bất động sản, dự án đầu tư và quyền tham gia dự án đầu tư để kê khai nộp thuế. Trong cơ chế này, doanh nghiệp vẫn được phép bù trừ lỗ từ các hoạt động chuyển nhượng (trừ khoáng sản) với lãi từ hoạt động sản xuất, kinh doanh khác trong kỳ tính thuế. Tuy nhiên, việc phải lập báo cáo riêng cho từng nhóm hoạt động đã tạo ra gánh nặng thủ tục, nhất là khi kết quả kinh doanh thường được phản ánh tổng hợp trong báo cáo tài chính.
Luật Thuế TNDN 2025 đã có những điều chỉnh đáng chú ý. Về thủ tục kê khai, luật tiếp tục yêu cầu xác định riêng đối với các hoạt động liên quan đến khoáng sản. Trong khi đó, thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản và dự án đầu tư không còn bị ràng buộc bởi yêu cầu kê khai riêng nếu không thuộc diện ưu đãi thuế, giúp doanh nghiệp giảm bớt thủ tục và tránh tình trạng báo cáo kép. Song, quyền bù trừ lỗ giữa các hoạt động đã được giới hạn. Doanh nghiệp chỉ được phép bù trừ lỗ giữa các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường và không được dùng lỗ để bù vào phần thu nhập đang được hưởng ưu đãi thuế. Riêng đối với hoạt động thăm dò, khai thác và chế biến khoáng sản, luật quy định rõ phải kê khai riêng và tuyệt đối không được bù trừ với bất kỳ hoạt động nào khác.
Tác động thực tiễn từ thay đổi này khá rõ rệt. Các doanh nghiệp bất động sản và các lĩnh vực có liên quan có thể hưởng lợi từ thủ tục kê khai hành chính, đồng thời có thêm dư địa để tối ưu nghĩa vụ thuế thông qua cơ chế bù trừ linh hoạt. Ngược lại, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khoáng sản sẽ phải chuẩn bị kỹ lưỡng hơn về hồ sơ kế toán - thuế, vì không còn được bù trừ với các khoản lãi khác. Hướng quy định này đồng nghĩa với việc quản trị rủi ro thuế trong ngành khoáng sản sẽ trở nên nghiêm ngặt hơn, đòi hỏi sự chủ động từ phía doanh nghiệp.
Tóm lại, Luật Thuế TNDN 2025 mang đến nhiều thay đổi về chính sách, vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp có cơ hội phân bổ dòng tiền tốt hơn thông qua quy định về thuế suất, vừa thúc đẩy tính minh bạch qua yêu cầu chứng từ không dùng tiền mặt và chuyển lỗ liên tục. Dù một số quy định mới đặt ra áp lực tuân thủ cao hơn nhưng nếu doanh nghiệp chủ động chuẩn mực hóa hệ thống kế toán - thuế, đây sẽ là cơ hội để vận hành hiệu quả hơn và tối ưu nghĩa vụ thuế cho doanh nghiệp. Đồng thời, doanh nghiệp có thể khai thông được nguồn lực từ các khoản thuế được giảm trừ để có thể phát triển doanh nghiệp trong giai đoạn mới.
Luật sư Cao Nguyễn Bảo Liên
Công ty Luật TNHH HM&P
