Khi AI trở thành động lực và công cụ thúc đẩy M&A toàn cầu

Sự trỗi dậy của AI tạo sinh (Generative AI) trong những năm gần đây không chỉ đơn thuần là một xu hướng công nghệ mà đã trở thành chất xúc tác cốt lõi tái định hình chiến lược tăng trưởng của các doanh nghiệp. Thị trường M&A toàn cầu đang trên đà hồi phục mạnh mẽ với tổng giá trị giao dịch trong chin tháng đầu năm 2025 đạt 1,93 nghìn tỷ USD, tăng 10% so với cùng kỳ năm trước[1]. Trong đó, AI đóng vai trò là "trái tim" của các thương vụ megadeal (trên 5 tỷ USD) và là yếu tố sống còn buộc các đối thủ cũ phải bắt tay nhau để tồn tại.

Không chỉ là mục tiêu thâu tóm, AI còn đang trở thành công cụ đắc lực để thay đổi cách thức các thương vụ M&A được thực hiện.

Trong kỷ nguyên AI, các doanh nghiệp không còn đủ thời gian để tự phát triển các năng lực công nghệ nội bộ từ con số không. Chiến lược "mua thay vì xây" đã trở thành ưu tiên hàng đầu.

1. Khi AI là động lực để doanh nghiệp thực hiện M&A

Các tập đoàn công nghệ lớn (Big Tech) đang thực hiện những đợt mua sắm khổng lồ để lấp đầy các khoảng trống về hạ tầng, phần mềm và chip xử lý. Microsoft, Amazon, Alphabet và Meta dự kiến đầu tư hơn 320 tỷ USD vào công nghệ AI và mở rộng trung tâm dữ liệu chỉ riêng trong năm 2026[2]. AI đang gây ra sự gián đoạn mạnh mẽ đến mức buộc các công ty dẫn đầu thị trường phải sáp nhập để duy trì lợi thế quy mô và dữ liệu. Thương vụ Coursera thâu tóm đối thủ Udemy trị giá 2,5 tỷ USD vào tháng 12 năm 2025 là một ví dụ điển hình[3]. Cả hai công ty đều nhận thấy rằng mô hình thư viện khóa học tĩnh đang mất dần vị thế trước các hệ thống học tập tương tác dựa trên AI như ChatGPT.³ Việc kết hợp 191 triệu người học của Coursera và 82 triệu người học cùng 85.000 giảng viên của Udemy tạo ra một hệ sinh thái dữ liệu khổng lồ để huấn luyện các mô hình "AI bản địa", giúp cá nhân hóa lộ trình học tập ở quy mô mà các đối thủ nhỏ hơn không thể sao chép. Đây được xem là động lực lớn nhất để Coursera và Udemy “chịu” bắt tay nhau.

Thương vụ này không chỉ là sự tích tụ thị phần đơn thuần mà là một phản ứng chiến lược trước sự thay đổi căn bản trong hành vi của người học và nhu cầu doanh nghiệp trong kỷ nguyên AI.

Thương vụ được thực hiện thông qua hoán đổi cổ phiếu hoàn toàn với tỷ lệ 0,800 cổ phiếu Coursera cho mỗi cổ phiếu Udemy, định giá thực thể kết hợp khoảng 2,5 tỷ USD. Mức phí chênh lệch (premium) 26% dành cho cổ đông Udemy cho thấy sự đánh giá cao về giá trị của thị trường nội dung năng động mà Udemy sở hữu. Thương vụ cũng cho thấy sự lạc quan về dài hạn của cổ đông các bên khi cổ phiếu Udemy nhảy vọt gần 28% ngay sau thông báo của các bên tham gia thương vụ.

Ban lãnh đạo Coursera và Udemy đều kỳ vọng đạt được thương vụ sẽ giúp cho cả hai phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn mới. Yếu tố để đặt niềm tin vào thương vụ nhờ loại bỏ các hệ thống công nghệ trùng lặp và tối ưu hóa đội ngũ bán hàng cho phân khúc doanh nghiệp. Đơn vị mới hình thành sau sáp nhập dự kiến tập trung đầu tư vào các công cụ như: (1) Coursera Coach: Trình hướng dẫn học tập AI cá nhân hóa. (2) AI-assisted content creation: Cho phép giảng viên tạo nội dung microlearning nhanh chóng từ các khóa học dài. (3) Hệ thống ghi nhận kỹ năng thống nhất: Giúp các tổ chức đo lường và theo dõi kỹ năng của nhân viên trong suốt sự nghiệp.

2. AI thúc đẩy tiến trình thực hiện một thương vụ M&A

Không chỉ là mục tiêu thâu tóm, AI còn đang trở thành công cụ đắc lực để thay đổi cách thức các thương vụ M&A được thực hiện. Hiện nay, đa số các tổ chức hiện nay đã tích hợp AI tạo sinh vào quy trình làm việc liên quan tới hoạt động M&A của họ.

AI đẩy nhanh giai đoạn tìm kiếm và kiểm tra nguồn cung M&A

AI giúp xác định các mục tiêu tiềm năng mà các phương pháp truyền thống có thể bỏ lỡ bằng cách phân tích liên tục các tín hiệu thị trường như quỹ đạo tăng trưởng doanh thu, xu hướng tuyển dụng và cảm nhận xã hội. Các nền tảng phát triển từ AI cho phép các đội ngũ M&A xử lý nhiều cơ hội hơn với cùng một số lượng nhân sự, biến AI thành công cụ hỗ trợ đắc lực để tìm kiếm dữ liệu doanh nghiệp mục tiêu, qua đó nhanh chóng hiểu rõ và định hình đối tượng doanh nghiệp mong muốn thực hiện các thương vụ.

Hoạt động thẩm định trở nên hiệu quả và nhanh chóng hơn

Đây là giai đoạn AI mang lại hiệu quả rõ rệt nhất. Các công cụ phát triển từ AI có khả năng quét hàng ngàn tài liệu pháp lý, hợp đồng và hồ sơ tài chính trong vài giờ thay vì vài tuần. AI có thể tự động phát hiện các rủi ro tiềm ẩn như:

• Các điều khoản "thay đổi quyền kiểm soát" bất lợi.
• Sự không tương thích về văn hóa doanh nghiệp thông qua phân tích đánh giá của nhân viên.
• Các rủi ro về ESG và tuân thủ pháp lý ở nhiều khu vực tài phán.
• Đánh giá khả năng cho phép sáp nhập của các cơ quan kiểm soát cạnh tranh/chống độc quyền toàn cầu.

Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương phát biểu tại AI4VN 2025. Nguồn: Báo Chính phủ

3. Các rào cản và thách thức pháp lý trong hoạt động M&A có liên quan/sử dụng AI

Sự bùng nổ của AI trong các hoạt động M&A cũng kéo theo sự giám sát chặt chẽ chưa từng có từ các cơ quan chống độc quyền trên toàn cầu.

Các cơ quan quản lý đang đặc biệt chú ý đến hình thức “mua lại để lấy nhân tài” (Acqui-hire) và các khoản đầu tư chiến lược kèm theo quyền kiểm soát hạ tầng đám mây. Một ví dụ tiêu biểu là việc Microsoft thuê toàn bộ đội ngũ nòng cốt từ Inflection AI vào năm 2024 mà không thông qua quy trình M&A truyền thống[4]. Đến cuối năm 2025, FTC đã chính thức bịt lỗ hổng này bằng các quy tắc HSR (Hart-Scott-Rodino) mới, yêu cầu công khai tất cả các thương vụ "tập trung dựa trên tài năng" hoặc cấp phép chuyển giao quyền kiểm soát tài sản chính[5].

Hoạt động M&A xuyên biên giới trong lĩnh vực AI cũng đang đối mặt với những hạn chế nghiêm ngặt nhằm ngăn chặn việc chuyển giao công nghệ nhạy cảm. Bên cạnh đó, các cơ quan chống độc quyền đang xem xét liệu việc sáp nhập có tạo ra sự kiểm soát quá mức đối với dữ liệu huấn luyện AI hay không. Trong thương vụ Coursera-Udemy, dù quy mô thị trường giáo dục toàn cầu là rất lớn, nhưng vị thế áp đảo trong mảng khóa học trực tuyến đại trà có thể khiến các cơ quan quản lý yêu cầu các biện pháp thoái vốn hoặc cam kết mở rộng khả năng tương thích của dữ liệu.

4. Triển vọng của thị trường M&A trở trong kỷ nguyên AI

Đến năm 2026, các chuyên gia dự báo hoạt động M&A sẽ không còn là các sự kiện đơn lẻ mà trở thành một phần thiết yếu của mô hình vận hành doanh nghiệp.

Các thương vụ M&A tương lai sẽ tập trung vào việc sở hữu các "virtual coworkers" – những tác nhân AI có khả năng thực hiện các quy trình làm việc đa bước một cách độc lập. Các nền tảng sau sáp nhập như Coursera sẽ không chỉ bán khóa học mà sẽ cung cấp "sự tăng trưởng chuyên môn liên tục" thông qua các hệ thống AI tích hợp sâu vào quy trình làm việc hàng ngày của nhân viên.

Thay vì thâu tóm thị phần doanh thu, các doanh nghiệp sẽ thâu tóm các công ty có khả năng xác thực và đo lường kỹ năng nhân sự bằng AI, nhằm giải quyết khoảng cách kỹ năng toàn cầu đang ngày càng nới rộng.

AI đang đóng vai trò "động cơ kép" trong hoạt động M&A toàn cầu: vừa là mục tiêu thâu tóm để thay đổi bản chất sản phẩm, vừa là công cụ để tối ưu hóa chính quy trình sáp nhập. Những thương vụ như Coursera và Udemy là lời khẳng định rằng trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, quy mô và dữ liệu là những rào cản gia nhập mới. Tuy nhiên, thành công bền vững sẽ không đến từ việc mua lại công nghệ đơn thuần, mà từ khả năng tích hợp linh hồn sáng tạo của con người với sức mạnh phân tích của máy móc để tạo ra những giá trị mới cho xã hội.