Hủy Nghị quyết Hội đồng quản trị - Thẩm quyền giải quyết của ai?

Bài viết của Luật sư Nguyễn Văn Phúc và Luật sư Nguyễn Nhật Dương đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Sài Gòn số 44 - 2023 (phát hành ngày 02 - 11 - 2023). Dưới đây là nội dung của bài viết:

Luật Doanh nghiệp 2020 có hiệu lực từ đầu năm 2021 đã có những thay đổi đáng kể so với Luật Doanh nghiệp 2014. Những quy định mới của Luật Doanh nghiệp đã giúp điều chỉnh kịp thời các vấn đề pháp lý phát sinh trên thực tế tại doanh nghiệp. Tuy nhiên, chính một số điểm mới này của Luật Doanh nghiệp 2020 lại trở thành đề tài tranh luận trong một thời gian dài. Một trong số đó là quy định về yêu cầu hủy Nghị quyết Hội đồng quản trị (“HĐQT”) trong công ty cổ phần. Trong bài viết này, chúng tôi mong muốn mang đến cho bạn đọc một góc nhìn về vấn đề thẩm quyền giải quyết trong việc hủy Nghị quyết HĐQT, từ một vụ việc trên thực tế.

Quy định mới về hủy Nghị quyết HĐQT công ty cổ phần

Theo quy định của Luật Doanh nghiệp 2014, trường hợp Nghị quyết HĐQT trái với quy định của pháp luật hoặc Điều lệ công ty gây thiệt hại cho công ty, cổ đông sở hữu cổ phần của công ty liên tục trong thời hạn ít nhất 01 năm có quyền yêu cầu HĐQT đình chỉ thực hiện Nghị quyết nói trên. Luật Doanh nghiệp 2014 không đề cập đến vấn đề đình chỉ hay hủy Nghị quyết HĐQT bởi Tòa án, nhưng trên thực tế, vấn đề này vẫn xảy ra tại các doanh nghiệp[1]. Trường hợp có cổ đông yêu cầu Tòa án đình chỉ Nghị quyết HĐQT, Tòa án vẫn phải thụ lý giải quyết và không được từ chối vì lý do chưa có quy định áp dụng.

Để tạo cơ sở cho việc yêu cầu hủy Nghị quyết HĐQT, Luật Doanh nghiệp 2020 đã quy định trường hợp Nghị quyết HĐQT trái với quy định của pháp luật, Nghị quyết Đại hội đồng cổ đông, Điều lệ công ty gây thiệt hại cho công ty, cổ đông của công ty có quyền yêu cầu Tòa án đình chỉ thực hiện hoặc hủy bỏ Nghị quyết nói trên.

Quy định này tạo sự thuận lợi đáng kể cho các cổ đông, bởi lẽ ngoài việc quy định cụ thể về quyền yêu cầu Tòa án hủy bỏ Nghị quyết HĐQT, quy định này còn mở rộng phạm vi đối tượng được yêu cầu hủy Nghị quyết HĐQT bao gồm toàn bộ cổ đông công ty (không phân biệt số cổ phần nắm giữ và thời hạn nắm giữ) và mở rộng thêm trường hợp Nghị quyết HĐQT bị hủy nếu trái với Nghị quyết Đại hội đồng cổ đông. Mặc dù vậy, quy định này chỉ đề cập đến Tòa án là cơ quan có thẩm quyền hủy Nghị quyết HĐQT mà không đề cập đến Trọng tài, khác với quy định về thẩm quyền hủy Nghị quyết Đại hội đồng cổ đông (bao gồm cả Tòa án và Trọng tài). Điều này đã đặt ra câu hỏi liệu rằng Trọng tài thương mại có thẩm quyền giải quyết yêu cầu hủy Nghị quyết HĐQT hay không.

Từ một vụ việc thực tế

Đầu năm 2023, một trong những vụ việc gây chú ý là tranh chấp ở thượng tầng của Công ty Cổ phần Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình (“Công ty Hòa Bình”). Tranh chấp này sau đó dần đi đến hồi kết bởi các quyết định của Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam – chi nhánh TP. HCM (“VIAC”). Cụ thể, cổ đông Huỳnh Bảo Ngọc đã có đơn khởi kiện gửi đến VIAC vào ngày 03/01/2023, yêu cầu hủy bỏ các Nghị quyết HĐQT số 50, 51 và 53[2]. Hội đồng Trọng tài thuộc VIAC sau đó đã ra quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, đồng thời yêu cầu Cơ quan thi hành án ban hành Quyết định thi hành án, tạm ngừng thi hành các Nghị quyết trên cho đến khi vụ việc được giải quyết bằng quyết định hay phán quyết của Hội đồng Trọng tài. Như vậy, trong vụ việc này, VIAC đã thụ lý để giải quyết yêu cầu hủy Nghị quyết HĐQT của cổ đông.

Trọng tài thương mại và thẩm quyền giải quyết yêu cầu hủy Nghị quyết HĐQT

Để xác định yêu cầu hủy Nghị quyết HĐQT có thuộc thẩm quyền giải quyết của Trọng tài thương mại hay không, cần phải xác định việc ban hành Nghị quyết HĐQT trái với quy định của pháp luật, Nghị quyết Đại hội đồng cổ đông, Điều lệ công ty gây thiệt hại cho công ty có làm phát sinh tranh chấp hay không, và tranh chấp (nếu có) sẽ phát sinh giữa những chủ thể nào.

Đầu tiên, việc HĐQT ban hành Nghị quyết HĐQT trái với quy định của pháp luật, Nghị quyết Đại hội đồng cổ đông, Điều lệ công ty gây thiệt hại cho công ty sẽ gián tiếp gây thiệt hại cho các cổ đông, bởi lẽ, trong công ty cổ phần, cổ đông được xem là những đồng chủ sở hữu của công ty. HĐQT là cơ quan quản lý của công ty cổ phần, có toàn quyền nhân danh công ty để quyết định, thực hiện quyền và nghĩa vụ của công ty. Tuy nhiên, việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của HĐQT lại thông qua Nghị quyết của HĐQT, được ban hành và có hiệu lực dựa trên tỷ lệ biểu quyết của các thành viên HĐQT. Do đó, để phân loại trách nhiệm, Luật Doanh nghiệp quy định cụ thể việc các thành viên tán thành thông qua Nghị quyết HĐQT trái với quy định của pháp luật, Nghị quyết Đại hội đồng cổ đông, Điều lệ công ty gây thiệt hại cho công ty phải cùng liên đới chịu trách nhiệm cá nhân về Nghị quyết đó và phải đền bù thiệt hại cho công ty, thành viên HĐQT phản đối thông qua Nghị quyết nói trên được miễn trừ trách nhiệm.

Nguồn: https://thesaigontimes.vn/

Như vậy, có thể thấy, liên quan đến việc ban hành Nghị quyết HĐQT trái với quy định của pháp luật, Nghị quyết Đại hội đồng cổ đông, Điều lệ công ty gây thiệt hại cho công ty, đã phát sinh tranh chấp giữa cổ đông công ty và các thành viên HĐQT tán thành thông qua Nghị quyết HĐQT đó.

Theo quy định tại của Luật Trọng tài thương mại 2010, Trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp do các bên thoả thuận. Đồng thời, Trọng tài thương mại có thẩm quyền giải quyết đối với tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại. Như vậy, nếu cổ đông, nhóm cổ đông đủ điều kiện theo quy định của Luật Doanh nghiệp, nhân danh công ty để khởi kiện thành viên HĐQT, Trọng tài thương mại sẽ có thẩm quyền giải quyết trong trường hợp này. Tất nhiên, việc xem xét thẩm quyền của Trọng tài thương mại còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, việc khởi kiện để giải quyết tranh chấp này không phải là quy định mới của Luật Doanh nghiệp 2020. Đây là quy định về trường hợp cổ đông khởi kiện trách nhiệm cá nhân, trách nhiệm liên đới đối với các thành viên HĐQT do có hành vi vi phạm trách nhiệm của người quản lý công ty, đã từng được quy định trong Luật Doanh nghiệp 2014. Đồng thời, việc giải quyết tranh chấp giữa cổ đông và thành viên HĐQT không dẫn đến hệ quả là việc hủy Nghị quyết HĐQT, mà chỉ nhằm yêu cầu hoàn trả lợi ích hoặc bồi thường thiệt hại cho công ty.

Trong khi đó, mục tiêu nhắm tới của quy định mới trong Luật Doanh nghiệp 2020 là việc đình chỉ/ hủy bỏ Nghị quyết HĐQT bởi Tòa án, điều đã không được giải quyết triệt để trong Luật Doanh nghiệp 2014. Như đã đề cập, Luật Doanh nghiệp 2014 chỉ đề cập trường hợp cổ đông yêu cầu HĐQT đình chỉ thực hiện Nghị quyết. Tuy nhiên, nếu HĐQT không thực hiện việc này, cổ đông vẫn phải yêu cầu Tòa án đình chỉ thực hiện Nghị quyết. Thay vào đó, Luật Doanh nghiệp 2020 quy định cụ thể cổ đông có thể ngay lập tức yêu cầu Tòa án hủy Nghị quyết HĐQT, mà không cần phải trải qua giai đoạn gửi yêu cầu đến HĐQT. Như vậy, việc yêu cầu hủy Nghị quyết HĐQT thực chất không phải là tranh chấp và sẽ không thuộc thẩm quyền giải quyết của Trọng tài thương mại. Hay nói cách khác, khi một Nghị quyết HĐQT được ban hành trái với quy định của pháp luật, Nghị quyết Đại hội đồng cổ đông, Điều lệ công ty gây thiệt hại cho công ty, sẽ làm phát sinh tranh chấp giữa cổ đông và thành viên HĐQT tán thành thông qua Nghị quyết, tranh chấp này có thể được giải quyết bởi Trung tâm trọng tài nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện. Đồng thời có thể sẽ làm phát sinh yêu cầu hủy Nghị quyết HĐQT, yêu cầu này không phải là tranh chấp, do đó, không được giải quyết bởi Trọng tài thương mại mà phải được giải quyết theo thủ tục đối với yêu cầu về kinh doanh, thương mại theo quy định về tố tụng dân sự.

Trong vụ việc tại Công ty Hòa Bình, Trung tâm Trọng tài đã đồng ý thụ lý, giải quyết yêu cầu hủy Nghị quyết HĐQT của cổ đông, đồng thời ban hành các quyết định, yêu cầu dẫn đến việc tạm ngưng thi hành các Nghị quyết này. Với những phân tích bên trên, chúng tôi cho rằng việc VIAC thụ lý, giải quyết yêu cầu hủy Nghị quyết HĐQT dường như không bảo đảm cơ sở pháp lý theo quy định của Luật Doanh nghiệp 2020. Tuy nhiên, có thể trên thực tế việc bên bị kiện trong vụ việc là Công ty Hòa Bình không có ý kiến phản đối về thẩm quyền của Trọng tài thương mại vô hình chung dẫn đến vấn đề thẩm quyền của Trọng tài thương mại đã không được xem xét trong trường hợp này.