Dự thảo về thành lập Trung tâm Tài chính Quốc tế: Doanh nghiệp có thể kỳ vọng từ quy định đột phá nào?

Việt Nam đang nỗ lực hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu, việc thành lập Trung tâm Tài chính Quốc tế (International Financial Center - IFC) tại hai địa điểm chiến lược – Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng – được coi là một bước đi đột phá. Dựa trên Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội, mới đây Chính phủ đã trình dự thảo Nghị định của Chính phủ về thành lập Việt Nam IFC để lấy ý kiến rộng rãi người dân[1]. Các quy định về IFC của Việt Nam hứa hẹn tạo ra một "hệ sinh thái" tài chính vượt trội, với cơ chế đặc thù nhằm thu hút đầu tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và kết nối với các trung tâm tài chính thế giới.

Saigon Marina IFC là công trình tiên phong tại Việt Nam áp dụng mô hình TOD (Transit-Oriented Development) với kết nối trực tiếp ga Ba Son - tuyến Metro số 1. Nguồn: Báo Điện tử Chính phủ

Nền tảng pháp lý của IFC

Việt Nam không phải là quốc gia đầu tiên xây dựng IFC. Các mô hình như Singapore, Dubai hay Hồng Kông đã chứng minh rằng một trung tâm tài chính chuyên biệt có thể trở thành động lực tăng trưởng kinh tế, thu hút hàng nghìn tỷ USD đầu tư. Theo tờ trình của Bộ Tài chính về thành lập IFC, việc thành lập IFC để cụ thể hóa cơ chế, đảm bảo IFC hoạt động độc lập, tinh gọn và phù hợp thông lệ quốc tế.

Có thể thấy Việt Nam đang là "điểm sáng" về tăng trưởng kinh tế, nhưng thị trường tài chính còn hạn chế, thiếu kết nối toàn cầu. Các IFC thế giới thường phát triển theo ba mô hình: hình thành tự nhiên thông qua sự chọn lọc của thời gian như London, New York, cải cách và tiến trình phát triển bài bản như Singapore, hoặc hình thành độc lập chuyên biệt như Dubai. Việt Nam chọn mô hình áp dụng ngay chính sách mở cao, với cơ quan quản lý độc lập để giám sát và vận hành. Dự thảo nghị định về IFC quy định rõ phạm vi rằng IFC tại TP. Hồ Chí Minh tập trung vào thị trường vốn, quản lý tài sản, fintech và phái sinh; IFC tại Đà Nẵng là tài chính xanh, offshore, đổi mới sáng tạo và thương mại xuyên biên giới.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, đây là tín hiệu tích cực để hình thành nên trung tâm tài chính linh hoạt, phù hợp với tốc độ phát triển của Việt Nam cũng như bối cảnh chung của thế giới. Theo khảo sát gần đây của các hiệp hội doanh nghiệp, phần lớn doanh nghiệp tài chính mong đợi IFC sẽ giải quyết các bất cập hiện tại như thủ tục hành chính phức tạp, rào cản tiếp cận thị trường và thiếu cơ chế thử nghiệm công nghệ.

Các quy định đột phá

Dự thảo Nghị định mang tính đột phá ở việc phân cấp phân quyền tối đa, đảm bảo độc lập cho TTTCQT. Chương I Dự thảo quy định nguyên tắc đẩy mạnh phân quyền cho cơ quan địa phương, ứng dụng công nghệ số toàn diện, xây dựng hệ thống "một cửa điện tử" và tích hợp với hệ sinh thái tài chính quốc tế. Các quy định cũng nhấn mạnh mục tiêu thu hút định chế tài chính lớn, phát triển dịch vụ chuyên sâu như huy động vốn, thanh toán, sản phẩm tài chính phái sinh, và thử nghiệm sandbox cho fintech.

Một điểm nổi bật tại Dự thảo là cơ chế thành viên và nhà đầu tư chiến lược. Doanh nghiệp có thể đăng ký thành viên qua hệ thống trực tuyến, với tiêu chuẩn về năng lực tài chính (xếp hạng tín dụng BB trở lên), uy tín và cam kết chuyển giao công nghệ. Thủ tục chỉ mất 7 ngày, so với hàng tháng ở hệ thống hiện tại. Nhà đầu tư chiến lược được ưu đãi đặc biệt theo Điều 26 Nghị quyết 222, như hỗ trợ đất đai, thuế và visa. Ngoài ra, Dự thảo cũng quy định hệ thống đăng ký thành viên phải đa ngôn ngữ, tích hợp chữ ký số và thanh toán điện tử, kết nối với hệ thống quốc gia để đơn giản hóa thủ tục.

Về tổ chức, Cơ quan điều hành là đầu mối quản lý, với quyền ban hành quy chế hoạt động, cấp phép thử nghiệm fintech và thành lập hội đồng tư vấn độc lập gồm chuyên gia quốc tế. Điều này khắc phục bất cập thực tiễn như chồng chéo giám sát giữa các bộ ngành. Thực tiễn cho thấy, trước đây, doanh nghiệp tài chính phải làm việc với nhiều cơ quan như Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban Chứng khoán, dẫn đến chi phí cao và chậm trễ. Nay với sự hình thành Việt Nam IFC, mô hình "một cửa" sẽ giảm thiểu "xin-cho" và khuyến khích kinh doanh tự do trong lĩnh vực pháp luật không cấm.

Ngoài ra, lộ trình phát triển cho phép Cơ quan điều hành quyết định danh mục ưu tiên, xử lý các vấn đề phát sinh bằng văn bản của Chính phủ nếu xung đột với luật hiện hành. Dự thảo còn quy định về vị trí và điều chỉnh địa giới, đảm bảo hạ tầng đồng bộ, quỹ đất cho văn phòng, nhà ở chuyên gia và khu phức hợp thương mại. Doanh nghiệp có thể tin tưởng rằng IFC sẽ thí điểm cơ chế vượt trội để thu hút đầu tư, khắc phục hạn chế về nhân lực và hạ tầng, một bài toán mà lâu nay Việt Nam chưa thể giải quyết dứt điểm.

Thành viên Ban chỉ đạo thực hiện Trung tâm tài chính tại Việt Nam ra mắt sáng 2/8 tại TP HCM. Nguồn: VnExpress

Cơ hội vàng cho tăng trưởng cho doanh nghiệp có liên quan

Doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính, công nghệ và dịch vụ hỗ trợ, đang kỳ vọng lớn từ các quy định này.

Thứ nhất, kỳ vọng về việc thu hút đầu tư và mở rộng thị trường.

Với định hướng IFC tại TP. Hồ Chí Minh phát triển thị trường vốn và phái sinh, các ngân hàng, quỹ đầu tư mong đợi dòng vốn toàn cầu đổ về sau khi IFC hình thành và đi vào vận hành. Chẳng hạn, một doanh nghiệp quản lý quỹ nước ngoài có thể dễ dàng thành lập chi nhánh, hưởng ưu đãi thuế và kết nối với sàn giao dịch hàng hóa. Tại Đà Nẵng, với IFC tập trung vào trọng tâm tài chính xanh và offshore sẽ thu hút startup fintech, quỹ kiều hối và doanh nghiệp SME. Với IFC, Việt Nam sẽ phải cạnh tranh gay gắt với các IFC vượt trội và có truyền thống như Singapore hay Hồng Kông, nơi chi phí kinh doanh thấp và thủ tục nhanh chóng, điều này buộc Chính phủ phải có những bước đi táo bạo, mới mẻ cũng như khác biệt để có thể thu hút các nhà đầu tư lớn dịch chuyển dòng vốn đầu tư vào Việt Nam IFC. Chúng tôi cho rằng, với kinh nghiệm và nội lực của Việt Nam, đây hẳn là một thách thức không nhỏ mà Việt Nam và các cơ quan quản lý trực tiếp phải giải quyết trong thời gian tới đây. Mong rằng với sự sáng tạo và quyết tâm của mình, Việt Nam sẽ đưa IFC vận hành trên thực tế một cách thuận lợi.

Thứ hai, đổi mới sáng tạo qua sandbox.

Dự thảo cho phép thử nghiệm dịch vụ tài chính mới mà luật hiện hành chưa có quy định, như tiền số, thanh toán kỹ thuật số hay tài sản số. Đây có thể được xem là "cú hích" cho fintech Việt Nam, vốn đang bị kìm hãm bởi chưa có một khung pháp lý rõ ràng. Một số startup trong lĩnh vực công nghệ như Momo hay Zalopay có thể thí điểm các mô hình mới mà không quá lo lắng về khung pháp lý chưa được hình thành hoặc không rõ ràng. Ngoài ra, việc áp dụng các mô hình đổi mới, sáng tạo tại IFC sẽ thúc đẩy R&D, thu hút nhân tài và đầu tư mạo hiểm. Tuy nhiên, song song với đó, Việt Nam phải cần đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng các mô hình phát triển mới, thiên về công nghệ và sáng tạo.

Thứ ba, thủ tục hành chính đặc biệt và minh bạch

Hệ thống một cửa điện tử, thủ tục đăng ký 7 ngày và chấm dứt tư cách thành viên rõ ràng sẽ giảm chi phí tuân thủ. Doanh nghiệp nước ngoài thường phàn nàn về thủ tục visa, đất đai và thuế; nay, IFC hình thành hứa hẹn môi trường "thông thoáng, minh bạch, chi phí thấp". Theo Dự thảo nhà đầu tư chiến lược có thể được hỗ trợ nhà ở cho chuyên gia, đảm bảo an ninh và môi. Điều này đặc biệt hấp dẫn với các quỹ đầu tư lớn từ Mỹ hay châu Âu, mong đợi chuẩn chống rửa tiền theo tiêu chuẩn FATF.

Cuối cùng, phát triển bền vững và kết nối khu vực

Với IFC tài chính xanh tại Đà Nẵng, doanh nghiệp có thể tham gia thị trường carbon credit và logistics, tận dụng Khu thương mại tự do. IFC dự kiến sẽ kết nối với các IFC toàn cầu, giúp doanh nghiệp Việt có thể xuất khẩu các dịch vụ tài chính, những dịch vực trước đây chưa phải là thế mạnh của Việt Nam.

Có thể thấy, Việt Nam IFC có thể hình thành và đi vào hoạt động mang theo cả khát vọng của cả một dân tộc về một Việt Nam thịnh vượng trong kỹ nguyên mới. Tuy nhiên, Chính phủ và ngay cả các doanh nghiệp phải hiểu rằng, Việt Nam IFC không thể đi vào hoạt động và trở thành một thương hiệu trong một thời gian ngắn. Thời gian để Việt Nam IFC được công nhận có thể tính bằng thập kỷ. Nhưng chỉ có bắt đầu và có hành động thì Việt Nam mới có thể bắt kịp nhịp phát triển của các IFC của khu vực và quốc tế.

IFC không chỉ là một khu vực địa lý mà là biểu tượng cho sự đột phá của Việt Nam trong tài chính toàn cầu. Việc hình thành và hoạt động hiệu quả, IFC có thể biến Việt Nam thành "Singapore thứ hai" của Đông Nam Á, thu hút hàng tỷ USD và tạo động lực cho kinh tế số, một nền kinh tế chất lượng cao, tiên tiến như mong muốn của cả dân tộc. Tuy nhiên, thành công phụ thuộc vào việc thực thi, với sự tham và đồng hành của các doanh nghiệp, định chế tài chính trong và ngoài nước.