Đề nghị giải thể Trường Quốc tế Mỹ của sở GD&ĐT TP. Hồ Chí Minh dưới góc nhìn pháp lý

Hệ thống giáo dục Việt Nam ngày càng chứng kiến sự đa dạng của các loại hình cơ sở giáo dục tư thục với quy mô, cách thức hoạt động khác nhau. Sự phát triển này đi kèm với yêu cầu chặt chẽ hơn về việc tuân thủ các điều kiện pháp lý để được duy trì hoạt động. Thực tiễn cho thấy, khi các điều kiện này bị xem nhẹ hoặc không đáp ứng đầy đủ, hệ quả pháp lý có thể rất nghiêm trọng, điển hình như vụ việc của Trường Quốc tế Mỹ Việt Nam (“AISVN”).

Sự việc lùm xùm của AISVN[1]

AISVN được thành lập từ năm 2006 tại Xã Hiệp Phước, TP. HCM và hoạt động theo mô hình trường tư thục nhiều cấp. Từ tháng 9/2023, nhiều phụ huynh phản ánh về việc họ ký hợp đồng cho AISVN vay không lãi suất kèm điều kiện con họ được miễn học phí trong suốt thời gian học tại trường. Tuy nhiên, sau khi kết thúc chương trình học hoặc hoàn tất thủ tục chuyển trường, AISVN vẫn không hoàn trả số tiền nói trên theo thỏa thuận.

Ngày 30/3/2024, trong cuộc họp giữa phụ huynh và hội đồng trường để giải quyết những khó khăn trong hoạt động, có sự tham gia của Sở Giáo dục và Đào tạo (“Sở GD&ĐT”) và Công an TP. HCM, AISVN đã kêu gọi phụ huynh đóng góp thêm khoảng 125 tỷ đồng để có thể trả nợ lương giáo viên và vận hành đến hết tháng 6, nhưng chỉ huy động được hơn 31 tỷ đồng.

Ngày 28/6/2024, sau khi đã liên tục tổ chức nhiều buổi làm việc với AISVN nhưng vẫn không thể giải quyết được tình hình, Sở GD&ĐT TP. HCM đã ra Quyết định số 2042/QĐ-SGDĐT về việc đình chỉ hoạt động 12 tháng đối với AISVN kể từ ngày 1/7/2024 với lý do vi phạm Luật Giáo dục năm 2019 và Nghị định 46/2017/NĐ-CP (“Nghị định 46”), cụ thể là (i) chưa có đủ nguồn lực tài chính theo quy định để đảm bảo duy trì và phát triển hoạt động giáo dục, và (ii) cán bộ quản lý chưa đủ về số lượng để thực hiện chương trình và hoạt động giáo dục.

Ngày 18/6/2025, AISVN đã có văn bản báo cáo và đơn xin gia hạn thời hạn đình chỉ hoạt động giáo dục đến hết 30/6/2026. Tuy nhiên, văn bản của đơn vị này chưa nêu được giải pháp khắc phục vi phạm, đồng nghĩa với việc dù đã gần hết thời hạn đình chỉ nhưng AISVN vẫn không khắc phục được vấn đề. Đồng thời, báo cáo từ các cơ quan ban ngành khác cũng cho thấy Công ty cổ phần Giáo dục Quốc tế Mỹ AIS (nhà đầu tư của AISVN) và AISVN còn ghi nhận nợ gần 31 tỷ đồng tiền bảo hiểm, không đóng thuế đúng hạn và không báo cáo sử dụng lao động theo quy định.

Trước tình hình này, ngày 9/7/2025, Sở GD&ĐT TP. HCM đã có công văn báo cáo tình hình của AISVN và trình Uỷ ban nhân dân TP. HCM xem xét, quyết định giải thể trường này[2]. 

Những vấn đề pháp lý nổi cộm

Hoạt động của AISVN cùng với đề nghị giải thể gần đây của Sở GĐ&ĐT TP. Hồ Chí Minh làm nổi bật lên những vấn đề pháp lý xoay quanh hoạt động giáo dục tại Việt Nam.

Điều kiện hoạt động giáo dục

Nghị định 46 là văn bản pháp luật có hiệu lực tại thời điểm Sở GD&ĐT TP. HCM ban hành quyết định đình chỉ hoạt động đối với AISVN. Theo đó, Điều 27 Nghị định này quy định trường công lập hay tư thục phải đạt được 07 điều kiện để được phép hoạt động giáo dục, bao gồm: (i) có quyết định thành lập hoặc cho phép thành lập của người có thẩm quyền; (ii) đáp ứng yêu cầu về đất đai, trường sở, cơ sở vật chất và trang thiết bị; (iii) bảo đảm diện tích và địa điểm đặt trường; (iv) có chương trình giáo dục và tài liệu giảng dạy; (v) có đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý đạt tiêu chuẩn về phẩm chất, trình độ, đồng thời đủ về số lượng theo cơ cấu loại hình giáo viên; (vi) có nguồn lực tài chính để duy trì và phát triển hoạt động giáo dục, dù chưa đặt ra mức tài chính tối thiểu cụ thể; và (vii) có quy chế tổ chức và hoạt động của nhà trường. Với việc AISVN còn tồn đọng nợ, dẫn đến nhiều giáo viên nghỉ việc và không bảo đảm số lượng nhân sự theo quy định, lý do nêu trong Quyết định số 2042/QĐ-SGDĐT về việc đình chỉ hoạt động của trường là có cơ sở pháp luật.

Ở thời điểm hiện tại, Nghị định 46 đã hết hiệu lực và được thay thế bằng Nghị định 125/2024/NĐ-CP (“Nghị định 125”) có hiệu lực từ ngày 20/11/2024. Điều 27 của Nghị định mới vẫn duy trì cơ bản các điều kiện hoạt động giáo dục tương tự như Nghị định 46, nhưng đã lược bỏ yêu cầu về quyết định thành lập hoặc cho phép thành lập, đồng thời cụ thể hóa tiêu chí về năng lực tài chính. Đối với trường tư thục như AISVN, mức đầu tư tối thiểu phải đạt 50 triệu đồng/học sinh (không tính chi phí sử dụng đất) và tổng vốn không thấp hơn 50 tỷ đồng, trường hợp chỉ thuê hoặc sử dụng cơ sở vật chất sẵn có thì mức đầu tư tối thiểu phải bằng 70% quy định ở trên.

Việc quy định rõ ràng về vốn đầu tư và khả năng duy trì hoạt động tài chính như trên sẽ giúp cơ quan quản lý dễ dàng hơn trong việc xác định và chứng minh tình trạng không đáp ứng điều kiện tài chính. Đồng thời, có thể thấy rằng nếu áp dụng Nghị định 125 để đánh giá, AISVN vẫn không đạt chuẩn điều kiện để hoạt động giáo dục.

Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM đề xuất UBND thành phố giải thể Trường Tiểu học, THCS và THPT Quốc tế Mỹ. Nguồn: The Saigon Times

Cơ sở pháp lý nào để giải thể AISVN?

Khác với Nghị định 46 quy định cụ thể từng trường hợp cơ sở giáo dục bị giải thể, Nghị định 125 không còn liệt kê chi tiết mà dẫn chiếu các trường hợp giải thể được quy định tại khoản 2 Điều 51 Luật Giáo dục năm 2019. Nhìn chung, các văn bản luật này đều thống nhất về nguyên tắc trường học có thể bị giải thể nếu đã hết thời hạn đình chỉ hoạt động nhưng vẫn không khắc phục được nguyên nhân dẫn đến việc đình chỉ.

Một điểm thay đổi đáng chú ý khác là theo Nghị định 46, nếu trường tư thục bị giải thể do không khắc phục nguyên nhân đình chỉ thì tổ chức hoặc cá nhân thành lập trường phải lập phương án giải thể, trong đó có biện pháp bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của học sinh, giáo viên, cán bộ quản lý và nhân viên[3]. Tuy nhiên, Nghị định 125 đã bỏ quy định này, thay vào đó trao toàn bộ trách nhiệm tổ chức việc lập phương án giải thể cho Sở GD&ĐT, bao gồm cả việc bảo đảm quyền lợi của các đối tượng liên quan[4]. Như vậy, việc giải thể trường học giờ đây không còn phụ thuộc vào tổ chức hoặc cá nhân thành lập trường, thay vào đó, Sở GĐ&ĐT nơi trường học đặt trụ sở có quyền tiến hành các biện pháp pháp lý cần thiết để trình Ủy ban nhân dân ban hành quyết định giải thể trường.

Nhà đầu tư và trường học cần lưu ý điều gì

Vụ việc AISVN là một “case study” để các nhà đầu tư trong lĩnh vực giáo dục, đặc biệt là hoạt động giáo dục có yếu tố nước ngoài rút ra bài học cho chính mình trong quá trình đầu tư, kinh doanh. Để tránh rủi ro pháp lý, nhà đầu tư cần lưu ý bảo đảm điều kiện hoạt động giáo dục ngay từ khi thành lập và duy trì trong suốt thời gian hoạt động. Đồng thời, phải tuân thủ nghiêm túc chế độ báo cáo định kỳ với cơ quan quản lý Nhà nước, chủ động rà soát, phát hiện và khắc phục kịp thời các thiếu sót trước và khi bị áp dụng biện pháp xử lý.

Ngoài ra, nhà đầu tư nên thiết lập cơ chế kiểm tra nội bộ thường xuyên về pháp lý, tài chính và chuyên môn, xây dựng kế hoạch ứng phó khủng hoảng để giảm thiểu thiệt hại trong trường hợp xảy ra sự cố pháp lý hoặc tài chính. Các biện pháp này không chỉ giúp duy trì hoạt động ổn định mà còn góp phần bảo đảm quyền lợi của học sinh, phụ huynh và đội ngũ nhân sự.

Vụ việc đình chỉ và đề nghị giải thể AISVN không chỉ là câu chuyện nội bộ của một trường quốc tế mà còn là thông điệp mạnh mẽ từ cơ quan quản lý về yêu cầu tuân thủ pháp luật trong giáo dục tư thục. Chỉ khi bảo đảm đầy đủ các điều kiện hoạt động và duy trì minh bạch trách nhiệm quản trị, các cơ sở giáo dục mới có thể phát triển lâu dài, bảo vệ uy tín của chính mình và quyền lợi hợp pháp của học sinh, phụ huynh và giáo viên Việt Nam.

Luật sư Nguyễn Nhật Dương - Chu Lê Quỳnh Ngân

Công ty Luật TNHH HM&P