Sự thay đổi của hệ thống pháp luật hóa chất tại Việt Nam từ đầu năm 2026 đánh dấu một kỷ nguyên mới trong quản trị an toàn, an ninh và phát triển công nghiệp hóa chất. Với việc Quốc hội thông qua Luật Hóa chất số 69/2025/QH15 và sự ra đời đồng loạt của các Nghị định hướng dẫn như Nghị định 24/2026/NĐ-CP, Nghị định 25/2026/NĐ-CP, và Nghị định 26/2026/NĐ-CP, các doanh nghiệp kinh doanh hóa chất đang đứng trước những yêu cầu tuân thủ khắt khe và toàn diện hơn bao giờ hết. Trong bài viết này chúng tôi sẽ phân tích, làm rõ các rủi ro pháp lý thường gặp theo quy định mới và các chiến lược quản trị rủi ro dài hạn nhằm giúp doanh nghiệp giảm thiểu các rủi ro pháp lý và tối ưu hiệu quả vận hành trong bối cảnh số hóa quản lý hóa chất của nhà nước.
Luật Hóa chất 2025 ra đời nhằm khắc phục những bất cập của luật cũ, đồng thời đưa vào các khái niệm mới như "hóa học xanh", "an ninh hóa chất" và "quản lý hóa chất trong sản phẩm".
Mô hình quản trị mới đối với doanh nghiệp hóa chất
Hệ thống pháp luật hóa chất giai đoạn mới không còn là những quy định rời rạc mà đã được tích hợp thành một vòng đời quản lý khép kín, từ khâu nhập khẩu, sản xuất, kinh doanh đến tồn trữ, vận chuyển và sử dụng cuối cùng. Sự thay đổi này phản ánh tư duy quản lý hiện đại: chuyển từ kiểm soát bằng văn bản giấy sang đối soát chéo bằng dữ liệu điện tử thông qua hệ thống quản lý hiện đại và Cổng thông tin một cửa quốc gia.
Luật Hóa chất 2025 ra đời nhằm khắc phục những bất cập của luật cũ, đồng thời đưa vào các khái niệm mới như "hóa học xanh", "an ninh hóa chất" và "quản lý hóa chất trong sản phẩm". Đối với doanh nghiệp, điều này có nghĩa là nghĩa vụ tuân thủ không chỉ dừng lại ở hóa chất tinh khiết mà còn mở rộng sang các hỗn hợp và sản phẩm có chứa hóa chất nguy hiểm. Cơ chế quản lý được phân tầng rõ rệt theo mức độ rủi ro, bao gồm hóa chất có điều kiện, hóa chất cần kiểm soát đặc biệt và hóa chất cấm, mỗi nhóm yêu cầu một loại hình giấy phép và chế độ báo cáo riêng biệt.
Sai sót thường gặp của doanh nghiệp hóa chất trong tuân thủ pháp lý
Sai lỗi về phạm vi giấy phép và danh mục hóa chất
Một trong những lỗi phổ biến nhất là sự không khớp giữa danh mục hóa chất thực tế đang kinh doanh và danh mục được liệt kê trên Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh. Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp mặc định rằng khi đã có giấy chứng nhận chung thì có thể kinh doanh mọi loại hóa chất có điều kiện. Tuy nhiên, theo Nghị định 26/2026/NĐ-CP, giấy chứng nhận được cấp dựa trên danh mục cụ thể và điều kiện thực tế của kho chứa tương ứng với loại hóa chất đó.
Quản trị Phiếu an toàn hóa chất (SDS) và nhãn hàng hóa
SDS là tài liệu kỹ thuật cốt lõi nhưng lại thường xuyên bị bỏ qua hoặc làm sơ sài. Thông tư 01/2026/TT-BCT yêu cầu SDS phải được chuẩn hóa theo 16 mục bắt buộc và phải bằng tiếng Việt.
Có thể kể ra các lỗi thường gặp về SDS như: (1) SDS chỉ có bản tiếng Anh hoặc dịch thuật không sát thuật ngữ chuyên ngành; (2) SDS thiếu thông tin về độc tính sinh thái hoặc thông tin vận chuyển; (3) Nhãn phụ tiếng Việt không khớp với thông tin cảnh báo GHS trên SDS. Các lỗi vi phạm này thường bị xử phạt nặng, đặc biệt có thể bị yêu cầu thu hồi và dán lại toàn bộ lô hàng hóa đã đưa ra thị trường.
Báo cáo và cập nhật dữ liệu lên hệ thống khai báo hóa chất (CIS)
Với việc triển khai chuyển đổi số toàn diện, "dữ liệu đã nộp" trên hệ thống trở thành bằng chứng thanh tra quan trọng nhất. Nghị định 26/2026/NĐ-CP yêu cầu báo cáo tình hình hoạt động hóa chất năm trước phải nộp trước ngày 15/02 hàng năm. Sai lỗi thường xảy ra khi số liệu báo cáo không khớp với sổ sách kế toán hoặc sổ kho, hoặc doanh nghiệp quên cập nhật khi có sự thay đổi về người phụ trách an toàn.
Hạ tầng kỹ thuật và tiêu chuẩn an toàn kho chứa hóa chất
Kho chứa hóa chất là nơi đoàn thanh tra tập trung kiểm tra thực địa nhiều nhất. Mọi sơ suất trong việc sắp xếp hoặc thiếu hụt thiết bị ứng cứu đều bị ghi nhận là vi phạm nghiêm trọng về an toàn.
Nghị định 26/2026/NĐ-CP siết chặt quy định về việc bảo quản hóa chất có khả năng phản ứng với nhau. Doanh nghiệp thường mắc lỗi khi sắp xếp hàng hóa theo diện tích sử dụng thay vì tính chất hóa lý.
Tính tương thích: Không được để chất oxy hóa mạnh (như $KMnO_4$) gần các chất dễ cháy. Khoảng cách an toàn và tường ngăn phải đảm bảo rằng nếu một bao bì bị rò rỉ, hóa chất sẽ không tiếp xúc và gây ra phản ứng dây chuyền.
Bảng nội quy và biển báo: Mọi nhà xưởng phải có bảng nội quy an toàn hóa chất và biển báo nguy hiểm phù hợp với mức độ nguy hại. Các biển báo phải thể hiện rõ hình đồ cảnh báo theo chuẩn GHS (ví dụ: hình ngọn lửa cho chất dễ cháy, hình đầu lâu cho chất độc cấp tính).
Thiết bị ứng cứu sự cố và trang thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE)
Nghị định 25/2026/NĐ-CP yêu cầu trang thiết bị ứng cứu phải "đúng và đủ" theo Kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố hóa chất đã được phê duyệt.
PPE chuyên dụng: Găng tay chống hóa chất, mặt nạ phòng độc phải phù hợp với loại hóa chất đang tồn trữ. Ví dụ, nếu kho chứa axit $HF$ (axit flohydric), doanh nghiệp phải có sẵn canxi gluconat trong tủ thuốc sơ cứu; nếu chỉ có bông băng thông thường thì bị coi là thiếu trang bị ứng cứu phù hợp.
Hệ thống thu lôi và thông gió: Kho chứa phải có hệ thống chống sét và thông gió đạt chuẩn để ngăn ngừa tích tụ hơi hóa chất gây nổ hoặc ngộ độc cho thủ kho.
Chiến lược quản trị nguồn nhân lực và huấn luyện an toàn
Nhân sự là yếu tố quyết định sự thành công của công tác tuân thủ. Luật Hóa chất 2025 không chỉ yêu cầu bằng cấp chuyên môn mà còn nhấn mạnh vào việc huấn luyện thực chất.
Trình độ chuyên môn của người chịu trách nhiệm an toàn hóa chất là điểm "nhạy cảm" khi đoàn thanh tra rà soát hồ sơ nhân sự. Nghị định 25/2026/NĐ-CP đã chuẩn hóa yêu cầu về trình độ người phụ trách an toàn tại cơ sở sản xuất phải có bằng cử nhân hoặc tương đương trở lên. Đối với người phụ trách an toàn tại cơ sở kinh doanh buộc phải có trình độ trung cấp trở lên.
Doanh nghiệp thường mắc lỗi khi người phụ trách thực tế không phải là người đứng tên trên hồ sơ pháp lý, hoặc người đứng tên có bằng cấp không thuộc danh mục đào tạo hóa học được quy định.
Nguồn: Công ty CP Hóa chất Việt Trì
Hệ thống hồ sơ huấn luyện an toàn hóa chất
Nghị định 25/2026/NĐ-CP mở rộng đối tượng phải huấn luyện an toàn hóa chất, bao gồm cả lãnh đạo doanh nghiệp, cán bộ quản lý và công nhân trực tiếp.
Quy trình huấn luyện: Doanh nghiệp có thể tự tổ chức huấn luyện nếu có người huấn luyện đủ điều kiện (có kinh nghiệm và bằng cấp theo quy định mới) hoặc thuê đơn vị tư vấn chuyên ngành.
Thành phần hồ sơ: Một bộ hồ sơ huấn luyện đầy đủ phải bao gồm: (i) Nội dung chương trình huấn luyện; (ii) Danh sách người học; (iii) Đề kiểm tra và kết quả đạt được; (iv) Quyết định công nhận kết quả huấn luyện có chữ ký của người đại diện pháp luật. Thiếu bất kỳ thành phần nào trong 4 mục này đều dẫn đến việc kết quả huấn luyện không được công nhận.
Quản trị chuỗi cung ứng hóa chất
Đối với doanh nghiệp kinh doanh hóa chất, rủi ro không chỉ nằm tại kho mà còn nằm trên đường vận chuyển và tại cửa khẩu. Việc nắm vững quy trình khai báo điện tử và điều kiện vận tải là then chốt.
i. Khai báo hóa chất nhập khẩu qua Cổng thông tin một cửa quốc gia
Nghị định hiện hành yêu cầu các hóa chất thuộc Chương 28 và 29 Thông tư 31/2022/TT-BTC phải được khai báo trước khi thông quan.
Tích hợp dữ liệu: Hệ thống CIS liên thông giữa Bộ Công Thương, Bộ Tài nguyên & Môi trường và Hải quan. Bất kỳ sự sai lệch nào về khối lượng, nồng độ hoặc mã CAS đều bị phát hiện ngay lập tức.
Lỗi thao tác: Doanh nghiệp thường quên đính kèm SDS tiếng Việt hoặc đính kèm bản MSDS cũ của nhà sản xuất nước ngoài. Điều này khiến phản hồi khai báo bị treo, gây phát sinh chi phí lưu kho bãi lớn tại cảng.
ii. Vận chuyển hàng hóa nguy hiểm đường bộ theo Nghị định 161/2024
Nghị định 161/2024/NĐ-CP đặt ra trách nhiệm nặng nề cho chủ hàng (người thuê vận tải).
Chủ hàng phải dán biểu trưng nguy hiểm và báo hiệu nguy hiểm lên bao bì; cung cấp hồ sơ vận chuyển (04 bộ) và hướng dẫn an toàn cho lái xe. Đồng thời, phải tiến hành tập huấn cho lái xe và người áp tải phải có Giấy chứng nhận hoàn thành chương trình tập huấn vận chuyển hàng nguy hiểm còn hiệu lực. Việc thuê các đơn vị vận tải không có giấy phép vận chuyển hàng nguy hiểm là lỗi vi phạm nghiêm trọng mà doanh nghiệp kinh doanh hóa chất thường bị liên đới trách nhiệm khi có sự cố xảy ra trên đường.
Ngoài ra, doanh nghiệp phải lưu ý việc đảm bảo an toàn hóa chất không thể tách rời an toàn môi trường và an ninh phòng cháy. Các doanh nghiệp có kho chứa hóa chất quy mô lớn thường chịu sự giám sát đặc biệt của các cơ quan môi trường. Đồng thời, đối với kho hóa chất, việc thẩm duyệt thiết kế và nghiệm thu PCCC là điều kiện tiên quyết để được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh hóa chất.
Xây dựng chương trình tuân thủ hóa chất bền vững
Để tuân thủ tốt và xây dựng một quy trình kinh doanh bền vững, hiệu quả, doanh nghiệp kinh doanh hóa chất nên xây dựng một chương trình tuân thủ hợp lý và hiệu quả với những lưu ý như sau:
Thư viện SDS số hóa: Mọi hóa chất đều có SDS tiếng Việt được lưu trữ trên server chung để mọi bộ phận (bán hàng, kho, thu mua) đều có thể truy cập.
Quản lý thay đổi: Mọi sự thay đổi về quy mô kho hoặc danh mục hàng hóa đều kích hoạt quy trình đánh giá rủi ro pháp lý và an toàn.
Đào tạo liên tục: Không chỉ đợi đến kỳ huấn luyện 2 năm/lần, các buổi trao đổi hàng tuần tại kho giúp nhân viên thấm nhuần quy tắc sắp xếp và ứng phó sự cố.
Đối soát dữ liệu định kỳ: Mỗi quý một lần, bộ phận kế toán và kho phải đối soát số liệu thực tế với dữ liệu đã khai báo trên hệ thống CIS để điều chỉnh kịp thời.
Quan hệ đối tác: Duy trì kênh liên lạc với các cơ quan quản lý như Cục Hóa chất, Bộ Công Thương và Sở Công Thương nơi doanh nghiệp hoạt động để được hướng dẫn về các quy định mới nhất của Luật Hóa chất hiện hành.
Việc tuân thủ pháp luật hóa chất trong giai đoạn mới từ năm 2026 không còn là một nghĩa vụ mà đã trở thành tiêu chuẩn để doanh nghiệp khẳng định uy tín và năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Với sự chuyển dịch mạnh mẽ sang hóa học xanh và số hóa quản lý, các doanh nghiệp chủ động trong công tác chuẩn bị và xây dựng được hệ thống tuân thủ nội bộ chặt chẽ sẽ giảm thiểu được tối đa các rủi ro pháp lý, bảo vệ an toàn cho người lao động và đảm bảo sự phát triển bền vững.
